Vorige week schreef ik over een droom, waarin me door een interviewer werd gevraagd wat ik eigenlijk precies wilde zeggen met mijn nieuwe boek. Uiteraard wordt die vraag ook in werkelijkheid wel eens gesteld, en ik doe dan meestal braaf mijn best een goed antwoord te formuleren. Toch kan ik me de reactie van de cineast Dick Maas goed voorstellen, toen men hem vroeg wat de boodschap van zijn films eigenlijk behelsde. Zijn antwoord was kort en bondig: ‘Voor boodschappen moet je bij Albert Heijn zijn.’ Een alleszins bevredigend antwoord.

Waarom? Omdat de vraag impliceert dat men er blijkbaar vanuit gaat dat schrijvers als docenten bezig zijn met het rangschikken van woorden, personages en gebeurtenissen, enkel en alleen om een boodschap over het voetlicht te brengen. Natuurlijk staat het schrijven van fictie niet geheel los van communicatie met de lezer, maar ik durf te betwijfelen of er schrijvers zijn die vooraf denken: laat ik nu eens het thema ‘trouw’ of ‘verraad’ bij de kop pakken om de lezers duidelijk te maken hoe bepaalde processen werken. Klinkt ongeloofwaardig, nietwaar? Aannemelijker lijkt het me dat auteurs schrijven over wat hen bezighoudt, en er gaandeweg zelf ook achter komen wat ze nu eigenlijk bedoelen. Zo er al van een proces sprake is, maakt de schrijver dat volgens mij zelf door, in plaats van met een vooropgezet plan zijn materiaal in doceerbare brokken te verwerken en aan de lezer voor te schotelen. De vraag wat je nou eigenlijk wilt zeggen met een boek vind ik derhalve gemakzuchtig. Heb je net je stinkende best gedaan op dat boek, moet je zelf ook nog eens gaan uitleggen wat de premisse is. Het moet niet gekker worden. Maar goed, als we het dan toch in schoolmeesterstermen moeten gaan beschouwen, is mijn antwoord in het vervolg: doe zelf ook eens wat!

Nicolet Steemers