De haai als 'weinig enthousiaste vegetariër'.

door Paul de Vries

Lezen over bizarre beesten is altijd leuk. Een roofwants die 's nachts bloed bij je komt zuigen en dan ook nog in de wond poept, salamanderlarven die weigeren volwassen te worden en een mannelijke diepzeevis die zich vasthecht aan het veel grotere vrouwtje en fungeert als een soort draagbare zaaddonor.

Er lijkt dan ook geen vuiltje aan de lucht in De stinkende scharrelpapegaai van bioloog en freelance journalist Lucas Wenniger. Die stinkende scharrelpapegaai is de kakapo, een aandoenlijke vogel uit Nieuw-Zeeland die welhaast gedoemd lijkt uit te sterven. Zoals zo veel vogels die evolueerden in de veilige beschutting van een eiland zonder roofdieren heeft de kakapo gaandeweg het vliegvermogen verloren. Maar inmiddels is Nieuw-Zeeland overlopen door mensen met hun katten en honden - die de papegaai ook nog op grote afstand kunnen ruiken omdat hij een typische stank voortbrengt.

Hij legt maar een paar eieren per jaar en de kuikens die daaruit kruipen zijn voor hun voedsel ook nog eens afhankelijk van bessen van de rimuboom, die niet ieder jaar fruit draagt. Alles wat ooit een evolutionair voordeel voor de kakapo opleverde, werkt nu tegen hem.  Natuurbeschermers hebben hun handen vol om de papegaai te redden.

Wenniger gebruikt de kakapo als rode draad tussen korte verhalen over telkens een ander bizar beest, van beerdiertjes tot buidelduivels. Hij presenteert de diersoorten die in een door mensen gedomineerde wereld als winnaars kunnen worden aangemerkt (het Aziatisch lieveheerbeestje), en wie de verliezers (het schubdier) zijn. Hij fantaseert over de soorten die in de toekomst misschien wel zullen ontstaan: bacteri'n die plastic eten en vissen die klein blijven om tussen de mazen van netten door te glippen. Hier is een vaardig schrijver aan het woord die complexe biologische thema's in een paar zinnen kan uitleggen.

Maar dan die toon.

Een ijsvis is een 'onderwatereskimo'.
Niet-vliegende vogels zoals de kakapo en de dodo ontberen 'piloten-skills'.
De Azteken werden 'door de Spanjaarden binnen anderhalf decennium onder de maïsvelden gestofferd'.
Voortplanting wordt omschreven als de 'mannetje-zoekt-vrouwtje-tsjakka!-kind sequentie'.

Wenniger heeft gemeend een soort GeenStijl-achtige, pseudo-populaire schrijfstijl te moeten kiezen die je al na een paar stukjes slechts tandenknarsend kunt ondergaan.

Als Wenniger zich wat meer inhoudt, pakt zijn stijl af en toe wel goed uit. De hamerhaai met zijn neusgaten op de uitsteeksels aan weerskanten van zijn kop zou 'in stereo ruiken'. Een beer in winterslaap bespaart energie door zijn stofwisseling drastisch te verlagen en is dus, vooruit, 'in sluimerstand'.
Maar die haai heet dan ook meteen weer 'een weinig enthousiaste vegetariër' en de beer is een 'bruine bontjasdrager'. Een wesp is een 'geel-zwarte steekvlieger' en de kakapo de 'guitige groenvleugel'. Wennigers beesten zijn fascinerend genoeg, en wat hij erover te vertellen heeft ook, maar zijn boek had een stuk minder guitigheid goed kunnen gebruiken.