Nalatenschap van Chileense schrijver blijkt een rijke bron.

door Theo Hakkert

Sinds het eclatante succes van zijn magnum opus 2666 is Roberto Bolaño (1953-2003) ‘hot’. Zijn oude werk wordt in hoog tempo vertaald en uitgegeven, veel sneller dan zou gebeuren wanneer hij nog in leven zou zijn. In de VS met name verschijnt de ene na de andere vertaling. Recent zijn zo romans als The Skating Rink, Monsieur Pain en Antwerp beschikbaar gekomen. Vier bundels met verhalen en essays staan op stapel.
Antwerp is het boek waarvan Bolaño zelf heeft gezegd dat het de enige roman is waarvoor hij zich niet schaamt. Als het een roman zou zijn, het is eerder een prozagedicht in fragmenten.
De stroom zal lang aanhouden. In de nalatenschap is nog een aantal onbekende manuscripten aangetroffen. Nog minstens twee afgeronde romans, maar naar verluidt ook een zesde hoofdstuk van 2666.
Allemaal nieuws dat het bestaande beeld van de schrijver Roberto Bolaño nuanceert. Zo ging altijd het verhaal dat hij louter poëzie schreef, maar om zijn kinderen te onderhouden met tegenzin aan proza was begonnen. Gezien de enorme productie heeft hij zich juist met fanatisme op de roman gestort. En 2666 was toch eigenlijk niet af? Hij zou tot op het laatste moment aan 2666 hebben gewerkt en vlak voor zijn dood aan zijn vrienden hebben voorgesteld de vijf delen elk apart uit te geven. En dan zou er nu zelfs een deel zes zijn?Het draagt wel bij aan de mythevorming.
Alsof het allemaal nog niet mooi genoeg is, is nu in Nederland de vertaling verschenen van weer een andere, derde roman die in de nalatenschap is aangetroffen en nog niet in het Engels is vertaald, getiteld Het Derde Rijk. Het kan niet op.
Het Derde Rijk is in vele opzichten een verwarrende roman. We lezen het dagboek van de jonge Duitser Udo Berger dat hij begint tijdens een vakantie in Spanje. Hij is er met zijn vriendin Ingeborg. Behalve voor ontspanning wil hij de vakantie ook gebruiken om nieuwe tactieken te bedenken voor het bordspel Het Derde Rijk. In zijn thuisstad Stuttgart is hij kampioen bij dit oorlogsspel.Udo en Ingeborg maken kennis met een aantal localo’s van de zelfkant. Udo raakt beetje bij beetje in de ban van een man die op het strand leeft van de verhuur van waterfietsen. Diens huid is verbrand. Vandaar zijn naam De Verbrande.
Bolaño speelt het bekende spel met de onbetrouwbare verteller. De lezer moet door de naïviteit en langzaam groeiende gekte van Berger heenkijken om te bepalen wat er precies gebeurt. Wat het boek verwarrend maakt, is dat het proces van verval dat Udo Berger doormaakt culmineert in een finale die niet logisch lijkt. Wat onherroepelijk de vraag oproept hoe afgerond Het Derde Rijk eigenlijk is. Het gevoel dringt zich op dat dit een vroege versie is van een roman waar Bolaño nog aan had willen – of moeten - werken. Gezegd wordt dat hij het boek al in 1989 schreef. Wat zou verklaren waarom Het Derde Rijk een bordspel en geen computergame is. Wellicht geven de persoonlijke aantekeningen, die uiteraard ook ruimschoots in de nalatenschap zijn gevonden, daar ooit uitsluitsel over.
Laat onverlet dat Het Derde Rijk qua sfeer en karaktertekening een echte Bolaño is. Met het landerige nihilisme dat zo kenmerkend is voor vele personages in zijn andere werk zijn met name de mannen in dit boek behept. De roman maakt bovendien nieuwsgierig naar wat er allemaal nog komt. Heerlijk, zo’n auteur die raadselachtiger wordt bij elk boek dat van hem verschijnt.