Sanneke van Hassel kan ook romans schrijven.

door Maarten Moll

Het genre van Sanneke van Hassel (1971) is het verhaal. Is óók het verhaal, moeten we zeggen, want de schrijfster, die in 2005 debuteerde met IJsregen, en in 2008 de BNG Nieuwe Literatuurprijs won voor haar tweede verhalenbundel Witte veder, heeft nu een roman geschreven.

Nest, heet die roman. Nu ja, roman, het verhaal, hoe wordt er in een straat op de zwangerschap van een zestienjarig meisje gereageerd, is opgebouwd uit korte hoofdstukjes waarin telkens een andere persoon aan het woord is. Waarmee Nest een roman in verhalen is, en Van Hassel toch nog dicht bij haar stiel blijft. Dit vertelperspectief (As I lay dying van William Faulkner) biedt Van Hassel de mogelijkheid vanuit die verschillende personen hun kijk op de gebeurtenissen te geven.

We maken kennis met de familie Van Wees, vader Heppe, moeder Belia, en de dochters Julia en Malou. Ze wonen in een rijke straat waarin iedereen mooi weer speelt, en vooral de vader en moeder zijn heel bezorgd wat de buren wel niet zullen denken van een zestienjarig meisje uit een goed gezin dat zwanger is. Ze proberen de zwangerschap van Julia zo goed en kwaad als dat kan verborgen te houden voor de constant loerende buren. Ze bewaken het nest, dat uit elkaar dreigt te vallen.

Van Hassel speelt met dit vrij banale gegeven. Getraind als ze is door haar ervaring als schrijfster van korte verhalen, zet ze de verschillende personages meteen krachtig, met korte zinnen, neer. Ze weet de verschillende personen een geheel eigen stem te geven. De uit het lood geslagen moeder, die wanhopig in contact met haar dochter probeert te komen, de jongste dochter die vooral met zichzelf bezig is (en verliefd is op de verkeerde jongen), en de vader die meteen om een abortus schreeuwt.

Vooral die laatste, Heppe, een intimiderende, klassieke lul de behanger die zijn vrouw bedriegt en meer oog heeft voor zijn carriere dan voor zijn gezin, is goed geslaagd. De zwangerschap van zijn dochter is een hinderlijk obstakel, en hij wil graag dat de situatie weer zo snel mogelijk ÔnormaalÕ wordt. Vooral voor zichzelf, uiteraard. Het leest alsof Van Hassel er echt plezier in had deze man zo horkerig mogelijk op papier te krijgen. Hij komt zeker in de topvijf van klootzakken uit de Nederlandse literatuur. Een prestatie van Van Hassel.

Dan zijn er nog de dokter die een oogje op Belia heeft, en die de zwangerschap geheim moet houden, de gezellige buurvrouwen die vrolijk komen buurten maar ondertussen hun ogen goed de kost geven - op zoek naar ongeregeldheden - en die er genoegen aan beleven dat het met hun buren/vrienden niet zo goed gaat, de jongen die na een weddenschap op Julia is afgestapt. Zij allen reagaren op hun manier op de gebeurtenissen. We krijgen zo een portret van een mooie buitenkant, die van binnen aan het rotten is, omdat niemand is wie hij lijkt te zijn. Langzaam brokkelt de idylle af.

De gedachten en bewegingen van al deze personages cirkelen rond de zwangere Julia, zodat we uit verschillende bronnen steeds meer te weten komen. Julia is het enige personage dat niet aan het woord komt. Dat is een sterke zet van Van Hassel. Zo wordt het isolement waarin Julia zit, en het drama, vergroot. Het helpt ook niet dat er niet echt wordt gecommuniceerd. Nee, anders gezegd, er wordt niet naar elkaar geluisterd. Dat is misschien de werkelijke kern van deze roman. Iedereen is zo bezig met zijn eigen leven, en leeft zo langs elkaar heen, dat de ander wordt verwaarloosd.

Nest leest, door die constante wisseling van perspectief, een beetje als een literaire soap. Dat is geen oneerbiedige kwalificatie. Van Hassel heeft het verhaal, ondanks het thema, niet te zwaar gemaakt, en ze gebruikt eenvoudige, misschien iets te brave, taal.

Op de laatste bladzijden van de roman komt dan toch Julia aan het woord. Een gewaagd deel is dat, dat het voorgaande in een ander licht kan zetten. Van Hassel komt ermee weg, omdat ze zo goed schrijft. Nest is een geslaagd romandebuut.