Elk hoofdstuk leest als een afgerond kort verhaal waarin telkens een van de hoofdpersonen wordt gevolgd.

door Jasper Henderson

Vorige week betoogde Marcel Möring in NRC Handelsblad onder de titel Waar is het gevaar? dat de roman verworden is tot
'amusement voor de middenklasse'. In handen van laffe schrijvers, uitgevers, boekhandelaren en critici is zij tegenwoordig niets minder dan een hoer, aiming to please. Möring wil dat de roman gevaarlijk is, wat wordt bereikt door 'het streven van de schrijver om verder te gaan, om het illusoire van de kloppende wereld te tonen en daardoor juist die wereld weer heel te maken'.

In plaats van deze levens veranderende literatuur wordt de moderne lezer getrakteerd op waar hij kennelijk om vraagt: stapels
zogenaamde threepart novels. Verhalen met een begin, een midden en een eind waarin de plot zich ontvouwt, een model dat zo'n
2300 jaar geleden werd uiteengezet in de Poetica van Aritoteles. Afschuwelijk, vindt Mšring, die 'knappe', aan schoolse wetten voldoende bouwwerkjes waarin alles uiteindelijk op zijn plaats valt. Daar is niets knaps aan, zijn kleine zusje kan het ook. Geef mij, zegt hij, in plaats daarvan 'de inzet, de passie, de spring in het diepe en de honger naar het experiment van Bert Schierbeek,
James Joyce, Gerrit Krol, Samuel Beckett'.

Er valt heel wat te zeggen voor Mörings hartenkreet: natuurlijk moet literatuur, zoals elke kunstvorm, de bouwstenen van je wereld zo nu en dan eens flink door elkaar schudden om ze even verderop weer in een andere constellatie neer te kwakken. Ik dacht er eens over na wanneer dat bij mij voor het laatst gebeurde, en dat moet zo'n tien jaar geleden zijn geweest, toen Mark Danielewski's Het kaartenhuis verscheen. Maar ik moet er eerlijk gezegd niet aan denken dat er elke maand een nieuwe Danielewski opduikt, of een Bert Schierbeek, een Joyce. Zou het gevaar dan niet snel geweken zijn?

In die tien jaar na Het kaartenhuis heb ik wel regelmatig romans gelezen die een enkel bouwsteentje hebben verschoven, of licht
gedraaid, zodat het totaalbeeld er toch anders uitzag. Ook geen beroerde prestatie van literatuur. Ik kan veel plezier beleven aan, o gruwel, vaardig gecomponeerde romans waarin, welja, de krachten van de wereld inwerken op mensen zoals u en ik, die er kortom ook maar het beste van proberen te maken. Toegegeven, mijn wereldbeeld krijgt van zulke romans geen dramatische oplawaai, maar ze zorgen er wel voor dat ik na het omslaan van de laatste pagina de illusie heb iets meer van de wereld te begrijpen.

Vooral Amerikaanse schrijvers zijn daar goed in, met als kampioen-van-het-moment Jonathan Franzen. Ook Help van de Canadese Alix Ohlin is een typische well made novel. Echt alles klopt. De tekening van de personages is in orde, en zelfs hun namen staan in dienst van het verhaal; de thematiek is niet opdringerig maar toch te grijpen; een keurig aantal motieven knoopt het verhaal aan elkaar; en de toon is licht weemoedig met hier en daar een zin die je even doet opkijken van het boek om erover na te denken.

Elk hoofdstuk leest als een afgerond kort verhaal waarin telkens een van de hoofdpersonen wordt gevolgd: psychotherapeute Grace die tijdens een skitochtje het lichaam van de getroebleerde Tug vindt, die daar een einde aan zijn leven probeerde te maken; Annie, de talentvolle actrice die als jong meisje zichzelf sneed en daarvoor in therapie was bij Grace; Mitch, de ex van Grace, die geen talent voor geluk lijkt te hebben.

Behalve dat ze allemaal in meerdere of mindere mate deel van elkaars leven uitmaken, is wat hen verbindt hun vergeefse poging om in andermans leven door te dringen en er een verandering in aan te brengen. De oorspronkelijke titel van de roman is Inside, en slaat daarmee niet alleen op hun streven anderen te helpen, maar ook op het netto resultaat daarvan: ze leren vooral wie ze zelf eigenlijk zijn.

Ik hoor het knarsen van Mörings tanden, maar wat zou dat de lezer die op zoek is naar een mooi boek voor de vakantie? Een boek dat geen aardverschuivingen te weeg brengt, maar wel een splinter belicht van de oneindige complexiteit van het menselijk bestaan. Voorwaar, een knappe prestatie.