David Vann: Legende van een zelfmoord.

door Dirk-Jan Arensman

Het fictiedebuut van de in Alaska geboren David Vann (1966) is een alle opzichten verwarrend en ontregelend boek.

Sinds het in eigen land in 2008 verscheen, werd Legende van een zelfmoord  onderscheiden met verschillende prijzen voor de beste verhalenbundel van het jaar én geroemd als een briljante roman, terwijl het dat geen van beide echt is. En Vann balanceert in deze vijf verhalen en één lange novelle bovendien met geraffineerde durf op de grens tussen autobiografisch feit en literaire verbeelding.

Lastig voor de boekhandelaar die het op de plank moet zetten. Maar het levert wel één van de indringendste leeservaringen van het jaar op, die heel wat meer dan futiele genre-indelingen op zijn kop zet.

De familietragedie waar de schrijver hier in 250 pagina's omheen cirkelt, wordt in het openingsverhaal, Ichtyologie, al compact uit de doeken gedaan. Het verhaal van een naamloze jongen - die, suggereren dankwoord en achterflap, samenvalt met Vann zelf - geboren op het eiland Adak, en opgroeit in het kustplaatje Ketchikan. Van zijn vader, een tandarts die, als de jongen vijf is, een verhouding begint, om in te halen wat hij allemaal heeft gemist ('Mijn moeder was pas de tweede vrouw met wie hij ooit  iets had gehad.') En hoe die vader, na de scheiding en een rampzalig midlifecrisisavontuur als onervaren kapitein op zijn eigen vissersboot, zich uiteindelijk op de voorboeg een kogel door het
hoofd jaagt.

Kaal, Carveriaans proza is het, vol ingehouden emotie en onnadrukkelijke beelden die zich meteen in je hoofd vastzetten. De lullige details die je bij zo'n drama onthoudt. (Nadat moeder en zoon in Californi' het nieuws van de zelfmoord hebben gehoord, drinken ze 'heldere bouillon met een paar erwten erin'.)
Of een ragfijne, symbolische scène als die waarin twee Silver Dollars de ogen uit de kop van een zoetwaterhaai zuigen. In de overige verhalen worden de personages verder uitgediept. In Rhonda lees je over wurgende angst van de vader dat zijn beeldschone jongere vrouw, Vanns stiefmoeder, hem in de steek zal laten.
In Een legende over goede mannen over de reeks kerels, goede en slechte, die de vrouw die hij achterliet daarna mee naar huis nam.

Allemaal sfeervolle en klassieke verhalen, die soms herinneren aan het beste werk van Tobias Wolff  en Richard Ford. Bedekt met een zware rouwsluier en desondanks doortrokken van subtiele, droge humor.

Maar het inktzwarte hart van Legende van een zelfmoord vormt de lange novelle Sukkwan Island, waarin alter ego Roy Fenn erin toestemt een jaar met zijn vader door te brengen in de afgelegen wildernis van Alaska. In een blokhut met een buitenplee en, blijkt algauw, zonder een idéé te hebben hoe ze zich de strijd tegen de elementen moeten overleven. Pagina's worden gevuld met het onhandig bouwen van afdakjes voor het stookhout, te vroeg gegraven voorraadkuilen en de onnozele jacht op een beer die hun schamele bezittingen plunderde, terwijl Roy alleen en bang achterblijft in de ravage.

En ondertussen komen de motieven van beiden om hier te zijn langzaam aan het licht. Voor vader Jim, die zichzelf elke nacht in slaap huilt en zijn kind met volstrekt ongepaste ontboezemingen belast, is het een laatste wanhopige poging zijn leven weer op de rails te krijgen. Zijn depressies te bestrijden met het oermannelijke buitenleven, zelfs al is hij daar ongeschikt voor, en, Rhonda, die inderdaad afscheid van hem nam, terug te winnen. Roy blijft, hoe hij zijn moeder en zus ook mist, omdat hij vreest dat pa anders het onherroepelijke zal doet.

De spanning loopt wurgend op. Tot Vann halverwege een draai aan het verhaal en zijn autobiografische materiaal geeft die je letterlijk de adem beneemt, en een tweede deel oplevert dat zo grimmig, rauw en nachtmerrieachtig is, dat Cormac McCarthy er haast een lachebekje bij lijkt.

Die mokerslag moet niet met een tipje van de sluier worden verzacht. Je moet hem ondergaan, zoals heel dit boek. Want dit is, genadeloos en liefdevol, wraakzuchtig en teder, een modern Amerikaans meesterwerk.