Samaritaan van A.H.J. Dautzenberg is gewoon van begin tot eind saai en weinig intelligent.
door Arie Storm
Vorig jaar debuteerde A.H.J. Dautzenberg met een verhalenbundel. Nu is een roman van hem verschenen, Samaritaan. In die roman staan uitsluitend dialogen. Een enorm probleem is dat Dautzenberg niet zo goed is in het schrijven van dialogen. Ze zijn voorspelbaar en braaf.
Het is alsof je op een verjaardagsfeestje naast een oudere tante bent beland. En wat doen oudere tantes? Ze praten je de oren van je kop over ziektes in het algemeen en ziekenhuisopnamen in het bijzonder. Boeiend zijn die tantes zelden.
Zo arriveren we bij het tweede zwakke punt van Samaritaan: de meeste tijd gaat het over ziekenhuizen en ziekenhuisopnamen. Dat is misschien wel een trend in de Nederlandse literatuur: de medicinalisering ervan. Vroeger speelden romans zich vrijwel altijd in Amsterdam af, of ergens in een huiskamer die we nooit verlieten, maar tegenwoordig bevinden we ons als lezers bijna altijd in het ziekenhuis. De Nederlandse literatuur is over de breedte een genre geworden voor ouwe wijven en Samaritaan is een typisch ouwewijvenboek.
Waar heeft de hoofdpersoon last van? Van weggeefdrang. Hij wil een nier schenken aan een onbekende. Waarom wil hij dat? Dat legt hij op bladzijde 98 uit, als hij in gesprek is met een psycholoog (een psycholoog in het boek, dat werkt ook al niet mee om deze roman boeiend te maken): 'Ik ga puur op mijn gevoel af. Het voelt gewoon goed om te doen. Iets zinnigers kan ik er eigenlijk niet over zeggen.'
Dat blijkt uit de ongeveer 250 bladzijden die eromheen staan. Je geeft je nier wel of niet, en motieven doen eigenlijk niet ter zake. Toch blijft de hoofdpersoon er maar over doorzeuren. Tegen iedereen: tegen zijn geliefde, die er vanzelfsprekend op een gegeven moment ook niet meer tegen kan en zijn ex-geliefde wordt, tegen zijn stervende vader, tegen zijn moeder, tegen zijn beste vriend, tegen de collega op zijn werk, maar ook tegen iedereen in het ziekenhuis. Meneer zal een nier schenken aan een onbekende en iedereen moet het weten. De hoofdpersoon onderzoekt of zijn motieven zuiver zijn.
Maar zoals gezegd: wie kan dat wat schelen? Kom op met die nier!
Ik vermoed dat we ook met humor te maken hebben. Humor met gevoel, recept Kluun. En dat iets aan de kaak wordt gesteld. Maar wat?
In het begin komt De grote donorshow van BNN ter sprake. De hoofdpersoon was er behoorlijk van onder de indruk: 'Wat een vondst om met acteurs te werken; miljoenen kijkers trapten erin - ik ook hoor. De boodschap hakte er bij mij behoorlijk in. Ik voelde meteen: ik moet iets doen.'
Daar gaat Samaritaan natuurlijk ook over: over echt en onecht, authenticiteit en aandachttrekkerij, zuiver of onzuiver handelen. Maar bovenal is het gewoon van begin tot eind saai en weinig intelligent.
Er wordt geëindigd met een woordspeling. Die wordt ingeleid met een opmerking over seks, want we hebben hier een moderne Nederlandse roman in handen. De ex-geliefde is na de operatie weer gewoon de geliefde geworden (dit boek graaft werkelijk nergens diep) en er kan weer gevree'n worden: 'Bij het klaarkomen doen de littekens behoorlijk pijn, en de spieren. Het valt me nu pas op hoe fysiek een ejaculatie eigenlijk is. Mijn hele buik lijkt samen te trekken. Ja, dat is pijnlijk! Maar ook een mooie ervaring. Pijn en fijn tegelijk.'
Ziet u hem al aankomen? Daar komt hij: 'Fantoomfijn. Ik heb geen fantoompijn, maar fantoomfijn.'
Voor de zekerheid is dat laatste fijn cursief gedrukt, want in dit proza spreekt niets voor zichzelf, de lezer wordt consequent als volkomen debiel beschouwd.
Met deze A.H.J. Dautzenberg heeft de Nederlandse literatuur er de zoveelste pretfiguur bij gekregen. Breng hem op tv, interview hem in de krant, geef hem een column, geef hem prijzen, laat hem een boekenprogramma presenteren, laat hem het boekenweekgeschenk schrijven, stuur hem naar Afrika om mislukte voetballers te interviewen, laat hem marathons lopen - maar laat hem alsjeblieft nooit meer een roman schrijven.
