Voor haar nieuwe boek dook Pauline Slot in het leven van Marietje Hagenaar, de eerste echtgenote van de Chileense dichter Pablo Neruda. Haar tragische levensverhaal stemt niet vrolijk.

Door Theo de With
Foto: GPD/Dick Hogewoning

Op een kerkhof in Gouda ligt het enige kind van Pablo Neruda begraven. Een grijze zerk vermeldt dat Malva Marina Reyes in 1943 op deze plek ter aarde is besteld. Naar zijn dochter had de dichter nauwelijks omgekeken. Net zo min als hij enige aandacht voor zijn echtgenote Marietje Hagenaar kon opbrengen. Haar leven, zoals Pauline Slot het beschrijft in het boek 'En het vergeten zo lang', is een aaneenschakeling van trieste en tragische voorvallen.

De vijfde roman van de schrijfster begint nog hoopvol. In het Nederlands-Indië aan het begin van de twintigste eeuw slaat Marietje Hagenaar tegen alle verwachtingen in toch nog een man aan de haak. De diplomaat Neftalí Reyes trouwt haar. In zijn hart is hij echter een dichter, die in eerste instantie alleen triomfen viert in zijn vaderland, maar na verloop van tijd ook in andere landen furore maakt.

Ze volgt haar man als hij terug gaat naar zijn continent en vaart na een aantal Latijns-Amerikaanse jaren mee naar Europa, waar hij als consul is aangesteld in Spanje. Na het uitbreken van de Spaanse Burgeroorlog moeten ze vluchten. Hun huwelijk stelde op dat moment al niet veel meer voor. Zij vertrekt dan ook naar Nederland, terwijl hij voor Chili kiest. Hun wegen scheiden zich definitief.

Pauline Slot was altijd erg gecharmeerd van de poëzie van Pablo Neruda. „Omdat ik nieuwsgierig was naar de man achter de dichter, ben ik ook een biografie over hem gaan lezen. Daarin kwam heel kort Maria Hagenaar voorbij. Dat wist ik niet, dat hij een Nederlandse vrouw heeft gehad. Ze zijn zes jaar bij elkaar geweest. Toch stond er slechts één zinnetje in de biografie. Hun kind wordt in veel biografieën zelfs helemaal niet genoemd.”

Dat wakkerde de nieuwsgierigheid van Slot juist aangewakkerd. „Ik dacht: dit is een interessant verhaal. Het leven van deze vrouw heeft wendingen genomen die ze vooraf nooit had kunnen voorzien. Eigenlijk bestaat haar leven uit een lange reeks verliezen. Ze verliest haar familie, haar vaderland, haar huwelijk, haar dochter en haar maatschappelijke positie.”

De schrijfster ging zoeken wat ze op internet over deze vrouw kon vinden. Dat bleek niet veel te zijn. De meest gedegen biograaf van Pablo Neruda in Berlijn wist nog het meest te vertellen. Toen had Pauline Slot haar besluit al genomen. Ze zou in het leven van deze vrouw duiken. „Ik had nog nooit een boek over een bestaand persoon geschreven”, vertelt ze. „Het was meteen duidelijk dat het een roman en geen biografie moest worden. Aan de feiten kan ik niet zoveel toevoegen. In een roman heb ik meer mogelijkheden. Ik kan haar verdriet voelbaar maken.”

Ze wilde zich niet alleen baseren op archiefonderzoek en interviews. Pauline Slot besloot zelf op reis te gaan. In de voetsporen van Marietje Hagenaar. Ze reisde naar de Oost en naar de West. In Indonesië bezocht ze onder meer Jakarta en Buitenzorg. In Zuid-Amerika ging ze naar wereldsteden als Santiago en Buenos Aires, maar ook naar de uiterste zuidpunt van Chili. „Om de landschappen te zien, de geluiden te horen, de sfeer te proeven.”

Familie trof ze nauwelijks meer. „In Indonesië is iedereen vertrokken of overleden. In Nederland heb ik nog een paar mensen gevonden. De schoondochters van een tante hadden nog echt herinneringen aan Non, zoals ze in de familie werd genoemd. Er waren zelfs nog foto's, waarop ze te zien is. „Ze waren wel verbaasd dat ik opeens op de stoep stond. Niet iedereen realiseerde zich dat ze met zo'n wereldberoemde dichter getrouwd is geweest.”

Maria Hagenaar overleed in 1965 in Den Haag. „Wat me het meest getroffen heeft in haar leven, is haar vasthoudendheid. Ze klampt zich tegen beter weten in vast aan haar huwelijk en haar status. Ze bleek niet in staat haar verliezen onder ogen te zien. Ze ontweek de waarheid. Voor het verhaal heb ik geprobeerd me in haar te verplaatsen. Voor zover dat mogelijk is natuurlijk, want ik ben zelf geen moeder.”

Ze concludeert dat Pablo Neruda zijn eerste vrouw lelijk in de steek heeft gelaten. Toch voelt ze geen weerzin tegen de dichter. „In de liefde gebeuren de hardste dingen. Daar is hij geen uitzondering op. Vaders die hun kinderen niet zien, is van alle tijden. Marietje heeft mij in elk geval veel plezier geschonken, want ik vond het een genot om aan dit boek te werken.”