Charles den Tex (58) schreef het geschenkboekje Onmacht voor Juni - Maand van het Spannende Boek en haalde daarmee een recordoplage van 865.000 exemplaren. Erkenning voor hemzelf, jazeker. Maar wordt het thrillergenre wel voldoende gewaardeerd? „Die kant gaat het wel op. Denk ik.”

door Peter Kuijt
foto: GPD/David van Dam

Tot medio juni zit de agenda van thrillerauteur Charles den Tex barstensvol met signeersessies, voordrachten en interviews over 'Onmacht', zijn novelle die cadeau wordt gedaan tijdens de Maand van het Spannende Boek. Daarna valt het stil, want het WK voetbal begint dan. De actualiteit stelt zo haar prioriteiten. Hij had de afspraken liever gespreid over heel juni. „Maar het was onbespreekbaar. Het is zoals het is.”

De schrijver uit Den Haag heeft dus maar een halve promotiemaand om zijn oeuvre van elf thrillers én het geschenkboekje voor het voetlicht te brengen. En dat is zonde, want 'Onmacht' is één van de betere cadeaus van de laatste jaren. Den Tex vertelt daarin het verhaal van het in welstand levende gezin van moeder Ellen, haar zoon Bas en Ellens tweede man Victor, dat op een kwade dag volledig en gruwelijk ontspoort.

Charles den Tex (1952) ontwikkelde het idee voor 'Onmacht' tijdens zijn treinreizen naar en vanuit Frankrijk waar hij en zijn vrouw, schrijfster Anneloes Timmerije, een huisje hebben. „'Onmacht' gaat over het onvermogen te bepalen hoe je leven verloopt. Mijn idee was dat het onvermogen vaak al zit in het feit dat je iets voor een ander doet, omdat je denkt dat die ander het leuk vindt. Die ander denkt dat je dat doet omdat jíj dat leuk vindt. Zelf had die ander dat liever niet. Zo houd je elkaar gevangen. Je meent dat je elkaar een lol doet, maar eigenlijk is dat het tegenovergestelde. Dat is helemaal niet erg, zolang het goed gaat.”

In 'Onmacht' gaat het gruwelijk mis. Het is een thema dat nogal eens terugkomt in het werk van Den Tex.
„Eén van mijn regels is: je moet niet voor andere mensen denken, maar voor jezelf. Als je wilt weten wat een ander ervan vindt, dan moet je het maar vragen. Dat we dat niet doen, is vaak de aanleiding voor zaken die verkeerd gaan. In mijn thriller 'CEL' komt Richard, 'een halve coureur', voor. Die zegt het anders maar bedoelt hetzelfde: 'Je rijdt alleen je eigen auto, niet die van een ander, daar komen ongelukken van'.”

'Onmacht' is in een recordoplage gedrukt van 865.000 exemplaren, dertigduizend meer dan 'Erken mij' van Esther Verhoef uit 2009 en ruim 200.000 meer dan 'Afgunst', het geschenk uit 2007 van dat andere bestsellerkanon, Saskia Noort. Dat moet Den Tex deugd doen.
„Zeker, omdat het ook niet verwacht was. We dachten dat de boekhandel wat minder zou bestellen nu het een beetje crisis is. En Noort en Verhoef zijn veel bekender dan ik, die hebben een enorm groot eigen publiek, wat ik niet heb. We waren stomverbaasd dat de vraag naar Onmacht ruim hoger uitkwam.”

De opdracht van de Stichting CPNB voor het cadeauboek is een andere vorm van erkenning dan het winnen van een prijs of het krijgen van een goede recensie, stelt Den Tex. „Het is een verzoek om gedurende een maand in een jaar het boegbeeld van het thrillergenre te zijn. Je wordt gevraagd door de handel en de uitgevers samen. Die vinden dat het met jou wel goed zit.”
 
Zijn onlangs verschenen thriller 'Wachtwoord' werd door literatuurcritica Elsbeth Etty overigens niet al te lovend besproken. Zij struikelde over de 'bordkartonnen' personages in het boek. „Ik had het idee dat ik iets verder ging dan dat”, zegt Den Tex. „Maar ik zie ook wel het verschil met een literair boek, waarin op een andere manier met karakters wordt omgegaan. 'Wachtwoord' behoort tot een genre, omdat het om plot, actie en misdaad  draait. In dat genre voel ik me ook lekker. Tja, over die personages: ik zoek wel naar manieren om daar wat meer van te maken. Etty kijkt naar wat ik doe vanuit een literaire hoek en zegt dan dat ik te literair wil zijn. Maar daar ben ik helemaal niet mee bezig.”

Thrillers kúnnen ook literatuur zijn, stelt de auteur. „Het gebeurt alleen niet zo vaak.” Zijn voorbeeld van 'literaire crime' is 'The New York Trilogy' van de Amerikaan Paul Auster. „Drie private-eyeverhalen,  zó razend knap opgeschreven, dat je denkt 'fuck, zo kan het ook!'.”
Aan Auster kan hij niet tippen. „Nee, dat kan ik niet.”

In Nederland zijn er geen échte literaire thrillers verschenen, meent Den Tex. „Ja, 'Het gouden ei' misschien van Tim Krabbé, maar die wil weer geen thrillerauteur genoemd worden.”   Schrijvend sinds medio jaren negentig en als oud-voorzitter van het Genootschap van Nederlandstalige Misdaadauteurs heeft hij het genre de laatste jaren zien 'exploderen'. Van een beperkt mannenbolwerk naar een gigantische aanwas van auteurs, waarin vooral de vrouwen het best verkopen.
„Je had Ross, Appel, De Zwaan, een heel klein clubje. Het is totaal veranderd, het aanbod is veel breder geworden. En dat is goed. Los van de vraag of je al die schrijvers kunt waarderen, is mijn overtuiging altijd geweest dat je ruime aanwas moet hebben om tot een volwassen aanbod te komen. En daaruit komen dan weer de goeien naar boven.”

Thrillerschrijvers klopten de afgelopen jaren vergeefs aan bij het Fonds voor de Letteren voor een beurs. Den Tex begrijpt wel waarom. „Het fonds kijkt alleen naar literaire criteria. Ik vind dat als je subsidie wilt, dat dan het thrillergenre als zodanig moet worden erkend. Dat het een onderdeel van de Nederlandse cultuur is dat een eigen plek heeft. Dan word je pas gesteund. Die kant gaat het wel op, denk ik. Maar je hebt wel een lange adem nodig.”

In 'Onmacht', maar ook in 'Wachtwoord' en de bekroonde thrillers 'De macht van meneer Miller' en 'CEL' speelt de impact van het computertijdperk een grote rol. „Het besef van wat je wel of niet kunt doen en hoe je omgaat met informatie, dat verandert. Ik zet zelf wel eens wat dingen op het net, maar andere zaken ook weer niet. Mensen van twintig denken daar helemaal niet over na, dat hoort ook bij die leeftijd. Dat heel anders omgaan met privacy en wat dat voor impact heeft op iemands leven, vind ik interessant.”

In Den Tex' laatste drie thrillers speelt communicatieadviseur Michael Bellicher de hoofdrol. Een beetje naïeve figuur, vindt de schrijver.
„Hij denkt niet het kwade van mensen, meent dat het allemaal wel goed zal komen en heeft een soort optimisme dat niet door de werkelijkheid geschraagd wordt. Als adviseur denkt hij dat er overal een oplossing voor is.”
Bellicher heeft wel wat weg van Den Tex, die ook bedrijven adviseerde. „Maar ik ben misschien iets achterdochtiger dan hij.”
Of Den Tex, zoon van een hoogleraar geologie, ooit zijn oude stiel van managementadviseur zal oppikken, is de vraag. „Het is sinds twee jaar dat ik niet op zoek hoef naar opdrachten. De inkomsten van 'CEL' liepen aardig door.”
Lachend: „Maar nu is het geld bijna op. Ik zou terug kunnen naar het schrijven van jaarverslagen. Maar als ik dat kan vermijden, dan doe ik dat. Het is afwachten hoe 'Wachtwoord' het gaat doen.”