De nieuwe verhalenbundel van Willem G. van Maanen begint met een kleine tirade tegen de enorme hoeveelheid troep die tegenwoordig wordt uitgegeven.

door Arie Storm

Er zijn enkele zaken die onvermoeibaar worden gepromoot in Nederland: het korte verhaal en Willem G. van Maanen. De gedachte is dat ze miskend zijn. Van Maanen (geboren in 1920) publiceerde met Bagatellen een nieuwe bundel. Zijn uitgever: 'Met Bagatellen keert Willem G. van Maanen terug naar zijn favoriete vorm: het korte verhaal.'

We zijn weer helemaal thuis in een wereld, de Nederlandse literatuur, die van krankzinnigheid aan elkaar hangt. Maar goed, we gaan de verhalen lezen, zoals we altijd alles lezen, tegen de klippen op, al kunnen we de term kort verhaal nauwelijks meer horen. Van Maanen, die in 2004 de Constantijn Huygensprijs ontving voor zijn gehele oeuvre en die in 2006 zijn roman Heb lief en zie niet om op de shortlist van de AKO Literatuurprijs zag belanden, schrijft heel aardig. Voor mij persoonlijk komt er nog iets bij, een toegevoegde waarde zou je kunnen zeggen: de hoofdpersoon van Bagatellen is de schrijver 'Stephen Storm (ps)', en even dacht ik werkelijk dat dit boek over mij ging.

De bundel begint met een kleine tirade tegen de enorme hoeveelheid troep die tegenwoordig wordt uitgegeven, genoteerd vanuit het perspectief van Stephen Storm. Tevens worden de lezers aangepakt die 'te lui zijn om goed te lezen' en die eendagsvliegen 'meegraaien in de stapel onbenul in de kiosken en bij de kassa van de gerenommeerde boekwinkel'. Goed dat het eens wordt gezegd! Storm krijgt echter ook een waarschuwing: 'Zijn aanvankelijke ironie verkeerde met de jaren in verbittering, en als er niet zou worden ingegrepen, door god of duivel, om het even wie van de twee, zag het ernaar uit dat er op een dag niets anders uit zijn pen zou komen dan zwarte gal.' Hoe herkenbaar!

Er wordt inderdaad ingegrepen. Storm maakt op een zonnige dag geheel naakt een duik in een bosmeer, stoot met zijn hoofd hard tegen iets aan, raakt bijna geheel verlamd en kan alleen nog met zijn mond schrijven. En dat doet hij ook, wat, is de suggestie, deze verhalenbundel oplevert. Subtiel is anders, maar we doen het ermee.

Tussen de verhalen door komen we Storm nog twee keer tegen in stukjes met de titel Mondschrift. Daar wordt weer lelijk uitgehaald naar collega-schrijvers. Wat in de aanklachten terugkeert, is de opvatting van Storm dat een schrijver verbeelding boven ervaring moet plaatsen. 'Niemand kan de dood van zijn kind beter beschrijven dan de kinderloze,' staat er bijvoorbeeld. En is het nu P.F. Thomése die er vervolgens van langs krijgt? Oordeel zelf: 'Ik lijd aan plaatsvervangende schaamte als ik lees hoe de kersverse vader in de mooiste woorden die hij maar kan vinden zijn in de wieg gestorven eendagskuiken bezingt. Hou je bek, man, trek je terug in de donkerste grot en kom niet eerder
tevoorschijn dan wanneer je je verdriet hebt verwerkt.'

Pit kan Van Maanen niet worden ontzegd.

Natuurlijk moeten we dit alles in een kader zien: de mondschrijver uit zich in die tussenstukjes eveneens autobiografisch, al gaat het hier niet om de biografie van Van Maanen. Ik leg dit maar even zo langzaam uit, omdat ik bij eerder werk van Van Maanen las dat hij zo'n moeilijk te begrijpen schrijver is. Dat valt in de praktijk reuze mee. Van Maanen laat graag zien dat een verhaal slechts geschreven en niet echt gebeurd is.
Het verhaal De schrijfster en de jongeling kent een vrij abrupt einde. Vlak voor het slot - we zitten er als lezer dan inmiddels helemaal in - legt 'de Schrijfster' haar pen neer: 'Ze bladerde terug en vroeg zich af hoe het verder moest, of ze verder moest.' Kortom, alles was tot dan toe verzonnen. Ook hier geldt: subtiel is anders, maar onaangenaam is het niet.

En dat geldt voor deze bundel in zijn geheel: de bedoelingen van Van Maanen zijn helder, evenals zijn taal. Heel gemiddeld, eigenlijk. Ik zou hem maar weer eens een prijsje geven.