In mei overleed schrijver Clark Accord, vijftig jaar oud. Zaterdag verscheen zijn laatste, onaffe roman: Plantage d'Amour.

door Patrick Meershoek

Het had een kloek boek moeten worden, Plantage d'Amour. In zijn vierde roman zou Clark Accord, schrijver van de bestseller De koningin van Paramaribo, de lezer opnieuw meevoeren naar zijn vaderland Suriname, ditmaal voor een diepe duik in zijn familiegeschiedenis, de doorwerking van het slavernijverleden en de moeizame verhouding met de voormalige kolonisator Nederland. Voor het eerst koos Accord voor een mannelijke hoofdpersoon om zijn verhaal te vertellen. 'Dit boek ging over Clark zelf',  zegt redacteur Manon Miltenburg van uitgever Nijgh en Van Ditmar. 'Alles wat hem aan het hart ging, zou in dit boek samenkomen. Het was in opzet zijn meest ambitieuze werk. De verwachtingen waren hooggespannen.'

Ook bij de schrijver zelf. In de zomer van het vorig jaar kreeg Accord op eigen verzoek een werkkamer toegewezen in het grachtenpand van de uitgeverij op de Singel in Amsterdam. Miltenburg: 'Clark had een stok achter de deur nodig. Hij heeft hier anderhalve maand zitten tikken op zijn laptop. In september stuurde hij ons de eerste hoofdstukken. Hij was bijzonder productief.' Accord vertelde Miltenburg dat hij deze eerste hoofdstukken - over een Nederlandse Surinamer die terugkeert naar zijn vaderland - wilde laten volgen door de geschiedenis van zijn voorouders, vrijgemaakte slaven van de plantage Berlijn in het district Para, niet ver van de nationale luchthaven Zanderij. Miltenburg: 'Het was het verhaal van Clark, vermomd als fictie'.

De volledige Plantage d'Amour is er nooit gekomen. Het boek dat zaterdag in de openbare bibliotheek van Amsterdam ten doop werd gehouden, omvat zeven hoofdstukken, ongeveer een derde deel van het voorgenomen manuscript. In november vorig jaar vertrok Accord naar Suriname voor bronnenonderzoek, met het plan daarna de laatste hand te leggen aan zijn boek. Na zijn terugkeer in Amsterdam, twee maanden later, sijpelde langzaam het nieuws door dat de auteur ernstig ziek was. Miltenburg: 'Clark was optimistisch en vastbesloten om deze roman af te maken. Zelfs in april, een maand voor zijn overlijden, straalde hij nog een rotsvast vertrouwen uit in een goede afloop. Hij zei: ik blijf gewoon schrijven. En hij heeft ook tot op het laatste moment gewerkt.'

Na het overlijden van Accord op 11 mei dit jaar was het aan de uitgeverij om een besluit te nemen over Plantage d'Amour. 'Het is een lastige beslissing om een onaffe roman uit te geven. Kort voor zijn dood heeft Clark ons alles gestuurd wat hij nog had  liggen. We hebben nog even met de gedachte gespeeld om de roman door een andere auteur te laten voltooien. Clark had mij het hele verhaal van het boek in geuren en kleuren verteld. Die mogelijkheid hebben we al snel losgelaten. Het verhaal is te persoonlijk om een deel door iemand anders te laten schrijven.'

Het boek eindigt nu halverwege het verhaal, wanneer hoofdpersoon Kenneth Campbell in contact komt met de geest van één van zijn voorvaderen. Miltenburg: 'Een echte cliffhanger.'

Plantage d'Amour is het sluitstuk van een oeuvre van vier romans, een bundel columns en een verhalenbundel over de slavernij. Uitgerekend deze maand verscheen in het literaire tijdschrift De Gids een zeer kritische analyse van het schrijverschap van Clark Accord van de hand van Michiel van Kempen, bijzonder hoogleraar West-Indische Letteren. Van Kempen omschrijft Accord als een beperkt auteur, klemgezet door het succes van zijn debuut en zijn status als rolmodel binnen de Surinaamse gemeenschap.

Ronduit pijnlijk is de openbaring van Van Kempen dat hij tijdens het redigeren van een bijdrage van Accord aan de vorig jaar verschenen verhalenbundel Voor mij ben je hier, in negen pagina's tekst 460 fouten turfde.

Miltenburg weerspreekt deze analyse niet. 'Clark was veel meer een verteller dan een schrijver. Elk boek begon met een verhaal in zijn hoofd. Daarna begon hij te schrijven en leverde ons het ruwe materiaal.'