Naima El Bezaz. "Het is nog niet over, maar door de Prozac is het een werkbare depressie geworden. Dat is typisch voor een schrijver."

door Merel Straathof
foto: David van Dam

„Tot mijn vierde woonde ik met mijn moeder in Marokko, mijn vader werkte als gastarbeider in Nederland.  Ik herinner me nog dat ik op de stoep zat, jaloers op de spelende kinderen die wel een vader hadden. Dan zei ik om indruk te maken: als papa komt,  krijg ik een fiets. Pas in Nederland kreeg ik er één, een driewieler. En nog presteerde ik het om te vallen.”

Stier

"Ik zit opgescheept met 3 maart 1974 op mijn geboorteakte, terwijl ik op 22 april geboren ben. Na mijn geboorte zou mijn opa mij aangeven bij de burgerlijke stand. Maar bij het gemeentehuis kwam hij nooit aan; in het naastgelegen theehuis vierde hij mijn geboorte met zijn vrienden. Vervolgens is het er vier jaar lang niet van gekomen. Dat werd pas duidelijk toen we naar Nederland gingen en de akte nodig hadden. De precieze geboortedag kon hij zich niet herinneren, dus gaf hij 3 maart op; de dag dat  koning Hassan benoemd werd. Pas op mijn 21ste kwam ik erachter dat ik geen vis was. Dat ik met mijn drammerigheid een stier bleek te zijn, vond ik een stuk logischer.”

Deutsch

„De eerste maanden in Nederland brachten mijn moeder en ik veel tijd samen door, kokend en televisiekijkend. Ze vond het belangrijk dat we zoveel mogelijk programma's volgden, zodat ik voorbereid naar school zou gaan. Op mijn eerste schooldag zei ze: 'Vertel je straks hoe iedereen onder de indruk is van je Nederlands?' 's Middags kwam ik beteuterd thuis. 'Ze zeggen dat ik Duits spreek,' zei ik. Achteraf bleek dat we al die tijd naar een Duitse zender  hadden gekeken, met series als Ravioli en Schwarzwaldklinik. 'Ach,' reageerde mijn moeder, 'ist toch zelfde, nicht wahr?”

Alphen aan den Rijn

„Ik heb er tot mijn 24ste gewoond, maar ben er nooit echt gelukkig geweest. Ik voelde me altijd een buitenstaander, die de rest observeerde. In Marokko was dat al zo, maar in Nederland net zo goed. Ik was een Marokkaanse die droomde van boeken schrijven, dat paste niet bij mijn familie, maar ook niet bij mijn klasgenoten.”

De Meervaart

„Doorbraak. Ik won een dichtwedstrijd in 1994 en mocht in de Meervaart voor vierhonderd pubers het eerste hoofdstuk van mijn boek voorlezen. Eerst gooiden ze pinda's naar me, maar uiteindelijk kreeg ik ze stil. Na afloop gaf Yvonne Kroonenberg haar kaartje en zei: 'Jij moet naar Contact.' Volgens mij zochten ze in die periode allochtone schrijvers.”

Rechten

„Ik heb geen standaard studentenleven gehad. Toen ik begon aan mijn rechtenstudie in Leiden, kwam ook mijn eerste boek uit. Ik was vooral druk met het geven van lezingen en interviews. Wat anderen bij Minerva deden, deed ik in het Amsterdamse café De Zwart met schrijvers als Hafid Bouazza, Jan van Aken en Adri van der Heijden, types waar ik me fijn bij voelde.”

„Die studie koos ik meer voor mijn ouders dan voor mezelf. Nog steeds zien ze het nut niet van boeken schrijven. Als ik trots vertel dat Vinexvrouwen in drie weken tijd toe is aan een vijfde druk, antwoordt mijn moeder: 'Kijk naar je broer, hij studeerde aan de Erasmus en is nu econoom'.”

Het Spui

„Amsterdam is mijn adem, daar voel ik me goed. Op het Spui ben ik het gelukkigst. Toen mijn debuut De weg naar het Noorden net uit was, ben ik in mijn eentje naar Luxembourg gegaan om mijn boek te bewonderen. Herman Brood zat te tekenen aan het tafeltje naast mij. Ik kende hem nog helemaal niet en zei: 'Mijn zusje van vier tekent beter dan jij.' Hij moest lachen en vroeg welk boek ik las. Toen ik vertelde dat het mijn debuut was, antwoordde hij: 'Lelijke cover. De volgende keer maak ik hem wel.' Toen ging hij verder met tekenen en gaf me twee tekeningen mee. Ik heb ze nog steeds.”

Schrijfster

„Het heeft even geduurd, maar inmiddels durf ik mezelf wel schrijfster te noemen. Ik doe het nu vijftien jaar, dit is mijn vijfde boek en ik zit bij Querido. Daar ben ik zo trots op. Querido. Vooral positieve mailtjes van lezers maken me minder onzeker. Maar ik zal nooit van mezelf zeggen dat ik een goede schrijfster ben. Bij mij is het altijd stap voor stap gegaan. Grunberg en Van der Heijden: dat zijn grote schrijvers.”

Hatemail

„Ik was de eerste Marokkaanse vrouw die in 2002 op televisie een seksscène voorlas. Toen De verstotene uitkwam, riep een jongen op internet op mij te stenigen. Hij kreeg honderd uur taakstraf, maar ondertussen stonden er wel mannen voor de deur die zeiden: we snijden jouw dochter de keel door. Toen brak ik, het gevoel van veiligheid was weg.” „Met mijn boeken heb ik iedereen op de kast gejaagd, behalve de Joden. Maar het moet eruit, het komt uit mijn gut, ik kàn geen concessies doen. Ook mezelf en mijn familie spaar ik niet.”

Prozac

„Ik ben altijd melancholisch geweest, maar toen mijn gezin bedreigd werd, werd het echt getriggerd. Opeens werd ik wakker met enorm veel verdriet. Ik kreeg paniek- en angstaanvallen en kreeg verschillende antidepressiva voorgeschreven. Na twee jaar ging ik over op Prozac. Twee weken later werd ik niet meer wakker met dat gekmakende verdriet. Het is nog niet over, maar door de Prozac is het een werkbare depressie geworden. Dat is typisch voor een schrijver.”

Wilders

„Ik word knettergek van al dat gepraat en gezeur over Geert Wilders. Wilders kan niet zonder ons Marokkanen. Als alle Marokkanen weggaan, heeft hij geen baan meer. Ik heb hem één keer ontmoet bij een proefuitzending van Jeroen Pauw en Clairy Polak. Na afloop kwam hij naar me toe en gaf me zijn kaartje. 'Een keertje koffie?' vroeg hij. Ik zei dat ik meer van thee hield. Van die afspraak is het nooit gekomen. Hij is mij te negatief.”

Bidden

„Onze oudste dochter Sarah gaat naar een christelijke school. Ik vind het belangrijk dat ze normen en waarden leert, maar eigenlijk heb ik het ook gedaan om mijn moeder te sarren. Sarah bidt aan tafel en dan doen wij lekker mee. Toen mij ouders laatst couscous kwamen eten, wilde Sarah ook bidden. Ze sloot af met 'amen', mijn moeder volgde met 'ahmin'. Ze deed in elk geval haar best.”

Ernst Hirsch Ballin

„Hij is een heel dierbare vriend. We kennen elkaar al tien jaar, via het lezingencircuit. Ik flap alles eruit terwijl hij kalm en netjes formuleert. Bij het schrijven van mijn boeken is hij mijn morele steun geweest. Bij de presentatie van Vinexvrouwen kreeg hij het eerste exemplaar. Hij vroeg nog of mijn buren ook aanwezig waren.”

„Een paar maanden geleden was ik toe aan iets nieuws. Ik dacht: ik heb alles al meegemaakt, waarom word ik niet Kamerlid?  Ik heb het met Mark Rutte en Ernst besproken. Ernst zei: 'Het is geen uitzendbaantje voor een maand. Besef wel dat de politiek je ook heel ongelukkig kan maken.' Toen ben ik Vinexvrouwen gaan schrijven.”

Vinex-wijk

„Het is die oneindige troosteloosheid: iedereen in zijn eigen grauwe kubus. Mensen zijn druk met zichzelf, waardoor er geen contact is. Met Vinexvrouwen wil ik mensen een spiegel voorhouden. Ik heb het gehad met mijn drive-inwoning in Zaandam, het liefst ga ik terug naar Amsterdam. Maar mijn man wil blijven omdat het lekker rustig is. Hij begrijpt het niet. In Amsterdam wonen vrije, sociale mensen, er is geen schijnwerkelijkheid. Mensen zijn niet constant aan het poetsen, zoals hier.”

Molotovcocktail

„Ik heb ontdekt dat boze autochtone Nederlanders erger kunnen zijn dan moslimfundamentalisten. Ik had wel verwacht dat mijn buren de passages over vreemdgaan, wietplantages en drugsgebruik in de wijk niet zouden waarderen, maar dreigen met molotovcocktails en bezemstelen - dan ben je toch geschift? Het grote nadeel van de buren is dat ze weten waar ik woon. Inmiddels is de politie op de hoogte, dus ze houden zich wel gedeisd. Ik verbaas me over de ophef. Het boek is bedoeld om te lachen, je moet toch om jezelf kunnen lachen? Dat doe ik ook.”

„Veel mensen zeggen: wie denk jij dat je bent om als Marokkaanse over ons autochtonen te schrijven? Ze waren alleen gewend dat autochtonen over allochtonen schreven.”

Robert M.

„Choquerend hoeveel mensen in de wereld misbruikt zijn. Van mij mag hij chemisch gecastreerd worden.”