Een hologram voor de koning: een echte Eggers eigenlijk.

door Dirk-Jan Arensman

Sinds het literaire vuurwerk van zijn debuut, het fenomenale egodocument A heartbreaking work of staggering genius (2000), heeft Dave Eggers (1970) bepaald niet stilgezeten. De Amerikaan runt zijn eigen tijdschriftenenuitgeverijimperiumpje McSweeney's. Hij stichtte het 826-project dat creative writinglessen verzorgt voor kansarme jongeren. En naast tal van andere (charitatieve)nevenactiviteiten werkte hij aan een mooi, gestaag groeiend oeuvre. Alleen de fictie kwam er tot nu toe opvallend bekaaid af.

Zijn eerste roman, You shall know our velocity (2002), was een sympathieke mislukking. Zijn grote (en grootse) boeken daarna, What is the what (2006) en Zeitoun (2009), waren in romanvorm gegoten nonfictie. Het één de 'autobiografie' van de uit ZuidSoedan gevluchte Valentino Achak Deng; het ander het verhaal van een goedhartige moslim in New Orleans die, in de chaos na orkaan Katrina, in handen viel van de terroristenjagende autoriteiten onder George W. Bush. Een briljant, ge'ngageerd journalist was Eggers dus al.

Nu, met Een hologram voor de koning, bewijst hij zich eindelijk ook als romancier. Met een ogenschijnlijk simpel verhaal, verteld in even kaal als effectief werkmansproza, dat een raak portret schetst van Amerikanadecrisis én van een eenvoudige sloeber die vecht voor zijn bestaan.  Alan Clay heet de verteller. En als we hem ontmoeten, komt hij net aan in Saoedi-Arabië een man met een handelsmissie. Nabij de stad Jedda wordt namelijk gebouwd aan de King Abdullah Economic City, een megalomaan nieuwbouwproject middenin de woestijn dat het land op de kaart moet zetten als het nieuwe Dubai. Clays bedrijf wil het miljardencontract binnenslepen voor alle IT-diensten, en omdat hij in zijn studententijd een neefje van de koning vagelijk kende, is hij aangewezen als dé man voor de klus.

Een gouden kans. En waarschijnlijk zijn laatste, want op zijn 54-ste liggen Alans hoogtijdagen ver achter hem. Torenhoge schulden heeftie en of hij het collegegeld van zijn dochter kan betalen, is nog maar de vraag. Tenzij deze presentatie, een staaltje hightech waardoor een collega in Londen als hologram aan de Arabische vergadertafel moet verschijnen, een succes wordt.

Eenmaal aangekomen in de pronkstadinaanbouw (niet veel meer dan wat verstrooide luxeappartementen en kantoortorens met een
imposante toegangspoort) krijgt de opdracht steeds absurdistischer trekjes. Clay en zijn jonge computernerdcollega's worden verbannen naar een tent zonder airco of WiFi. Wanneer de koning zal verschijnen, weet geen mens. (Zijn laatste bezoek was achttien maanden geleden.) En bureaucratische verwarring viert hoogtij. Een kruising tussen Wachten op Godot en Kafka, zoiets is het. Wekenlang.

Gelukkig heeft onze antiheld veel om over te piekeren. Zijn mislukte huwelijk en zijn dochter, bijvoorbeeld, aan wie hij nooit verstuurde brieven schrijft. Het golfbalgrote ding in zijn nek waarvan hij vreest dat het een tumor is. Of hoe het allemaal zo mis kon gaan met zijn carriëre. Ondertussen sluit hij vriendschap met zijn gids Yousef, een geweldig personage op de vlucht voor de echtgenoot van zijn grote liefde. Hij bezoekt een semiorgie op de Deense ambassade, drinkt in zijn eenzame hotelkamer liters (illegale) alcohol en wordt  verliefd op een plaatselijke chirurge.
Een avontuurlijk soort landerigheid, kortom, die Eggers geestig en aanstekelijk beschrijft.

Maar de allegorische kern van het boek is toch het verhaal van Alans opkomst en ondergang. Begonnen als huisaanhuisverkoper, opgeklommen tot manager bij de oerAmerikaanse fietsfabriek Schwinn. Geen vuiltje aan de lucht. Tot ze, tot verdriet van zijn vakbondsvader, de fabricage uitbesteedden aan lagelonenlanden als China en TaiwanÉ De firma ging over de kop en hij raakte werkloos, waarna het aanmodderen begon.

En nu? Nu beheerst Azië de wereldhandel, voelt Alan zich een afgedankt relikwie en wordt hij door durfkapitalisten in zijn gezicht uitgelachen als hij de droom uitspreekt een bedrijfje op te starten dat daadwerkelijk iets máákt. Schaamteloos symbolisch allemaal. Het verval van Amerika c.q. het westen in een notendop. Maar drammerig of pamflettistisch wordt het desondanks (bijna) nergens. Simpelweg omdat je meeleeft met die heroïsch optimistische, tobberig twijfelende en oubollige moppen tappende 'everyman' Clay. En tegen beter weten in het beste voor hem hoopt.

Het maakt Een hologram voor de koning tot een maatschappelijk betrokken en warm menselijke roman.  Een echte Eggers, eigenlijk.