Nieuwe boek van Betsy Udink heeft 'de meeslependheid van een documentatiemap'.

door John Jansen van Galen

Als de 23-jarige Betsy Udink, opgegroeid in de Achterhoek, in 1975 als redacteur buitenland bij het Utrechts Nieuwsblad werkt woont in een kamertje van haar 'Madurodamhuisje' aan de Bollenhofsestraat in die stad een poosje Koerdische student. Hij is na de 'ingestorte' opstand der Koerden naar Teheran gevlucht en vandaar naar Nederland vertrokken. Samen met deze Ahmed Bamarni kijkt Udink 35 jaar later naar de 'door de slechte kwaliteit inkt olijfbruin geworden' 'leuke foto's van leuke jongens' uit  Koerdistan, want het werd een hele kring.

Twaalf noemt ze er, twee zijn dood, de andere tien hebben deels in Nederland een bestaan opgebouwd, een ander deel wijdt zich in Irak aan de verwezenlijking van de idealen die ze als twintigers hadden, namelijk  zelfbestuur voor de Koerden.

Het lijkt een goudmijn voor een schrijfster als Udink: volg het spoor terug! Wat is er geworden van die tien en van hun idealen? We kennen Udink van het opzienbarende Achter Mekka (over haar leven in Saoedi-Arabi') en van Allah & Eva (over Pakistan), dus je kunt haar om een boodschap sturen. Maar helaas heeft ze ervoor gekozen te gaan praten met slechts twee van die 'leuke jongens' uit Utrecht, die nu invloedrijke posities hebben in het nieuwe Irak.

Wat is er van de anderen geworden? Wat hebben ze meegemaakt?

Zijn ze even positief gestemd over het huidige Koerdistan, ge•ncorporeerd in Irak, de staat van hun vroegere vijanden, als hun hooggezeten leeftijdgenoten?

Wat je graag zou willen weten is waarom Udink als jonge reporter zo gevallen is voor de Koerdische zaak. „Ik kon onmogelijk weerstand bieden aan de macht die het aangedane gemoed had over het hoofd," schrijft ze. Maar ze gaat niet na waar die weerloosheid vandaan kwam, ze was nu eenmaal 'opgetogen' en 'bedwelmd' door de ontmoetingen met Koerdische leider Barzani, 'deze woest uitziende partizanenleider met zijn dubbele rode tulband, zware wenkbrauwen, doorgroefde gelaat, pistool en kogelgordels om het middel, grote dolk achter de riem gestoken. „Aanvoerder in een niet te winnen oorlog."

Die romantiek, tegen het decor van ruige bergen, bracht haar in een roes, zoals anderen toen bedwelmd werden door de cocktail van zon,
socialisme, camouflagejacks en karabijnen van Castro, Ortega of Bouterse. Maar hoe kon dat?

Udink geeft zich hier geen rekenschap van, want ze wil ons vooral in haar eigen woorden de recente geschiedenis van de Koerden vertellen: een verhaal van onderdrukking en terreur, mislukte opstanden, het 'verraad van de sjah' en voortdurend wisselende loyaliteiten. Dat verdient verteld te worden maar het heeft jammer genoeg de meeslependheid van een documentatiemap, terwijl de lezer zich ondertussen steeds afvraagt hoe het in dat verhaal met die leuke jongens is gegaan en hoe Udink zichzelf tot de Koerdische historie verhoudt.

Waardoor kwamen de eerste barsten in haar passie voor de zaak van de Koerden? Wanneer begon haar ontgoocheling? Het blijft verborgen. Ze staat nog steeds achter de Koerdische zaak, maar begint te twijfelen als ze op de hoogte raakt van de interne partijstrijd, het nepotisme, de corruptie en zelfs terreur in Koerdistan. Het volk dat gezucht en geleden heeft onder de geheime politie van Irak en Iran houdt er nu zelf geheime politie op na, in drievoud zelfs: een van de regering en twee van elk der grootste partijen. Ze oefenen,nemen we met Udink aan, een gematigde terreur uit - als zoiets al bestaat. Maar het gedroomde land bestaat in ieder geval niet.
  
Aan het eind van het boek roept Udink haar oude huisgenoot Ahmed Barmani.  thans ambassadeur van Irak in Zweden en Denemarken, ter verantwoording over de toestand in zijn thuisland: de naijver, de zelfverrijking en de vriendjespolitek. Maar over die terreur geen woord. Oude loyaliteiten zijn taai.