Richard Yates, de chroniquer van de vergeefse moeite.

door Dirk-Jan Arensman

Ergens in het eerste kwart van Cold Spring Harbor neemt Evan Shepard een meisje mee naar zo'n plek die gemaakt lijkt te zijn voor eerste afspraakjes. Een rotsblok aan het eind van een weiland met uitzicht op Manhattan 'in de kleuren van de ondergaande zon'.

'De onvoorstelbare skyline van New York zoals je die vanaf deze rotswand aan de overkant van de Hudson zag, was meer dan adembenemend,' denkt hij daar lyrisch. 'Hij liet je meteen bij de eerste aanblik weten dat al die door geel en oranje en rood getroffen torens, met hun talloze vlammende ramen, er om een betere reden waren dan handelsverkeer alleen; ze waren er voor jou, alsof je ze tot leven had gewenst, en hun hogere doel was het versterken van je idealen en het huisvesten van je dromen.'

Dromen heeft de dan 23-jarige Evan genoeg. Hij heeft stuurloze jaren achter de rug, waarin zijn vader, de militair in ruste Charles Shepard, zich wel eens afvroeg of hij ooit nog volwassenen zou worden, een doel zou vinden in zijn leven. Hij heeft een huwelijk zien stranden met zijn liefje van de middelbare school, dat zwanger werd, maar weigerde weg te zinken in een kalm buitenwijkbestaan in het plaatsje in Long Island waarnaar de roman is vernoemd. Hij heeft een uitzichtloos fabrieksbaantje genomen en rondgedobberd in lamlendigheid.

Maar nu weet Evan wat hij wil. Hij wil ervoor zorgen voor het meisje naast hem, de verlegen, lieftallige Rachel Drake, die hij stomtoevallig ontmoette toen de auto waarin hij en zijn vader door de stad reden, het begaf, en ze bij een willekeurig appartementencomplex aanbelden om een garage te bellen. Misschien wil hij wel het leger in, want het is 1941 en Europa moet worden bevrijd. En hij wil in elk geval alsnog studeren, werktuigbouwkunde. Het geld wordt nog een probleem, maar problemen zijn er om opgelost te worden. Hij zal kortom iemand wórden.

Het zou prachtig klinken, als het maar niet de dromen waren van een personage van Richard Yates (1926-1992). Want die ooit vergeten grootmeester mag sinds pakweg 2001 dan wel dé herontdekking van de Amerikaanse letteren zijn, de literaire beschermheilige van de geknakte zielen blijft hij. De chroniqueur van vergeefse moeite. In zijn korte verhalen, in romans als A special providence (1969), The easter parade (1976) en natuurlijk zijn monumentale debuut Revolutionary road (1961), telkens kom je dezelfde elementen tegen. Huwelijken waar langzaam de klad in komt. De verstikkende sfeer van het burgerlijke rijtjesbestaan in burgerlijke rijtjeshuizen. En grote pretenties en toekomstvisioenen die altijd weer vastlopen in domme pech, foute beslissingen of de angst die we graag praktische bezwaren noemen. En, nee, ook in het compacte Cold Spring Harbor, zijn zwanenzang uit 1986, is dat niet anders.

Als Evan eenmaal getrouwd is met Rachel, raakt ze binnen de kortste keer zwanger, en voordat hij het weet zit hij weer gevangen in precies het soort onbeduidende leven dat hij nooit wilde leiden. Net als iedereen. Als zijn vader, die tot zijn eeuwige frustratie pas aan het front van de Eerste Wereldoorlog aankwam toen de strijd al gestreden was, en ook daarna nooit een groot militair werd. (En die de durf niet had
in zaken te gaan.) Als zijn moeder, die, misschien wel door het leven als soldatenvrouw, een haast onzichtbare depressieve schim werd. Of als de moeder van Rachel, Gloria Drake - een deerniswekkend labiel, babbelziek type dat zich vastklampt aan vergane glorie, haar twee kinderen en de schijn van een respectabele middenklassestatus.

Waarom je dan toch weer zou willen lezen over het geploeter van dit menselijke wrakhout? Omdat dit een echte, opnieuw uitstekend vertaalde Yates is. Waarin je dus kunt genieten van zijn prachtige, natuurlijke vertelstijl, en waarin hij al die droevige levens zich weer met een genadeloos soort mededogen voor je laat ontvouwen. Je leeft met ze mee, met die tot mislukken gedoemde zielen - zelfs, op een gegeneerde manier, met die karikaturaal behoeftige Gloria.
Want het zijn misschien losers, maar wel jóúw losers.