“Ik zou niet zulke dikke boeken schrijven als ik niet zo’n detailfreak was.” In de roman Last Night in Twisted River van John Irving is 9/11 zo’n detail. “De wereldgeschiedenis is iets wat op de achtergrond gebeurt. Alles verbleekt bij het persoonlijke.”

Door Theo Hakkert

John Irving laat zijn handen zien. Knokig, mogen ze heten. Een aantal vingers staat krom. “Hier was het gebroken”, zegt hij en hij legt de vinger op een zere plek van vroeger. Zijn horloge, zo valt op, staat nog op Amerikaanse tijd. Hij is deze ochtend gearriveerd.

De oud-worstelaar (67) zegt: “Bij mijn sport heb ik vroeger herhaaldelijk mijn vingers gebroken. Deze hand – links – is oké. Maar met deze hand, rechts, mijn schrijfhand, kan ik niet eens meer een vuist maken. De knokkel doet pijn. Toch schrijf ik meer en meer met de hand. Er zijn hebben tegenwoordig prachtige schriften met harde kaften. Het zijn zelf al bijna boeken.”

Dit is de schrijver die altijd met elektrische typemachines schreef. IBM Selectrics om ze bij naam te noemen. Het zijn ook niet voor niets deze IBM’s waar Danny Baciagalupo zijn romans op schrijft, de kokszoon die zich tot schrijver ontwikkelt in Irving’s nieuwe roman Last Night in Twisted River.

Danny heeft, als schrijver, veel weg van Irving. Zijn vierde roman wordt een bestseller. Irving’s vierde was The world according to Garp. Dat kan nog toeval zijn, maar Danny is ook in het bezit van een eiland in een Canadees meer, waar een huis op staat en waar hij de beschikking heeft over een schrijfhut. Precies zoals Irving dat heeft. Het verhaal is bekend. Een grootvader van zijn vrouw won ooit met pokeren een eiland. De familie Irving zit er elke zomer twee maanden. Voor Last Night in Twisted River was hij er ook een keer in de winter, toen Lake Huron bevroren was. Voor de research, omdat Danny in de roman daar ook in de winter zit te schrijven. 

Aan het begin van de roman is Danny nog een kleine jongen in een vreemde, ruwe wereld. Zijn vader is kok in een houthakkerskamp bij Twisted River. Bomen worden omgehakt en via de rivier afgevoerd: logging. Een jongen verdwijnt en verdrinkt onder de stammen. De volgende dode valt door Danny’s toedoen. Verhalen hebben hem bang gemaakt voor beren. Op een avond loopt hij vaders slaapkamer binnen en denkt dat er een beer bovenop zijn vader zit. Hij slaat onmiddellijk toe en doodt zo vaders langharige vriendin. De vader besluit met zijn zoon te vluchten, ondanks het feit dat zijn onpeilbare vriend Ketchum hem dat ontraadt.

Het begin van een decennia omspannende vlucht, waarin vaste waarden als vriendschap, loyaliteit, familiebanden en liefde zwaar op de proef worden gesteld. De roman is fysiek, ruig, gewelddadig. “Waar dit boek over gaat, is geweld. Over Amerika, waar overal maar één oplossing voor lijkt te bestaan: ‘Problemen? Pak een groter geweer’.”  

“Veel research heb ik niet hoeven doen. Ik was in die houthakkerskampen in de jaren vijftig en zestig. Een oom zat in die business. Een neef heeft me geleerd hoe je op boomstammen moet lopen. Ik heb een aantal oude mannen weten op te sporen. Ik was nog net op tijd. Ze hadden een hard leven achter de rug. Hard werk. Drank. Mannen die niet echt op zichzelf hebben gelet.”

Er is geen plek die Twisted River heet. “Maar de andere plekken bestaan. Ik ben er geweest. Wat een onwerkelijke wereld. De Lombard stoommachines staan er nog. Ze konden er niet meer weggehaald worden. Voor het transport daar naar toe werden rails aangelegd. Die werden weggehaald om van het tracé een weg te maken en zo staan die machines daar weg te roesten in de bossen. Tussen de beren, rendieren en herten. Ik moest wachten op de sneeuw en toen konden we er op ski’s naar toe. Anders kun je er niet komen. Er leek een dak uit de sneeuw te steken. Het bleek een oude stoommachine.” 

Last Night in Twisted River is een boek dat in zijn eigen staart bijt. Aan het eind begint Danny te schrijven aan deze roman. De slotzin, ‘He felt that the great adventure of his life was just beginning’, had Irving het eerst. Blijkt dat het bij al zijn romans tot nu toe zo is gegaan. De zin waarvan hij dacht en hoopte dat het de eerste zou zijn werd uiteindelijk de allerlaatste. Die zin schuift hij, als stof die voor een bezem blijft liggen, voor zich uit. “Bij het schrijven van mijn eerste romans dacht ik nog dat het een ongelukje was. Nu zie ik die zin als een baken, een vuurtoren. Ik heb me heftig verzet tegen het idee, maar de zinnen laten zich niet tegenhouden. Toen heb ik me er maar bij neergelegd. Een methode kun je het niet noemen, want ik doe het niet met intentie.” 

Twintig jaar geleden zette zich in zijn hoofd een verhaal vast over een kok en zijn zoon die moesten vluchten. “Dat was alles. Een verhaal met geweld, dat voelde ik. Iets met het pioniersgevoel, iets met de doem van Griekse tragedies. Iets gruwelijks. Ik bedoel: zodra Oedipous zijn vader doodt en met zijn moeder naar bed gaat, weet je dat het niet meer goed komt. Dit wordt geen happy end meer. Alleen, ik zag de derde man niet. Ik wist dat hij nodig was, maar ik kon hem niet op mijn netvlies krijgen. De sleutelfiguur Ketchum.” 

Ketchum is een houthakker, hij is ontevreden, kwaad. De bedrijfstak waarin hij man is geworden loopt ten einde. “Even heb ik gedacht aan kreeftenvisserij. Maar wat ik aan logging zo interessant vind, is dat het verdwenen is. Ik wilde een woedende Ketchum, die alles en iedereen kwalijk neemt dat zijn manier van leven is verdwenen. Maar vooral dat hij het de overheid kwalijk neemt. De klote overheid!” Het is alsof hij een soort beschrijft. “Ketchum is op het oog sympathiek, maar je zou niet willen dat hij het land regeert. Hij is aardig, maar tegelijkertijd gevaarlijk. Ik heb bijna mijn hele leven in landelijk Amerika geleefd. Ik kén de Ketchums. Mij werd gevraagd of ik hem had gemodelleerd naar iemand specifiek. Maar als je in New Hamsphire en Vermont bent opgegroeid en hebt gewoond, dan ken je er legio. De Ketchums zijn overal. Als je een Ketchum hebt gevraagd om de sneeuw van je stoep te vegen, moet je zeker weten dat de cheque die je hem geeft gedekt is. Dit zijn mannen met geweren op de achterbank.”

De onvrede is groot. Veel Amerikanen, zegt Irving, vinden dat het land hen in de steek heeft gelaten. “We hebben ze gezien bij de laatste verkiezingen. Zij waren het die achter die vrouw uit Alaska aanliepen. Alleen omdat zij weet hoe je moet schieten. Van de meeste andere zaken heeft ze geen verstand, maar schieten kan ze. Ze is angstaanjagend. Die vrouw, we gaan nog van haar horen.”Hij houdt het vol de naam Sarah Palin niet te noemen.“Mijn vrouw heeft een theorie. Ze denkt dat die vrouw een televisiedominee gaat worden. Zo tegen de tijd dat al haar dochters jong zwanger zijn geraakt.”

In de roman is het op een dag 9/11. De aanval op de Twin Towers, maar alle personages staan juist die dag voor hun sleutelmomenten. “9/11 valt samen met het moment dat de lezer zo veel in de roman heeft geïnvesteerd dat hij in de eerste plaats wil weten wat de personages denken. Dat hoofdstuk gaat niet over 9/11. De wereldgeschiedenis is iets wat op de achtergrond gebeurt, de wereldgeschiedenis herhaalt zichzelf. Is dat een Bob Dylan-regel? ‘And all the news just repeats itself’?” Nee, van John Prine, uit ‘Hello in there’.“Hoe dan ook, op dat moment is iedereen met zichzelf bezig. Dat is allemaal net even belangrijker. Alles verbleekt bij het persoonlijke.”