Luuk Grewez snoeit weer hardhandig in zijn gedichten.

door Victor Schiferli

Luuk Gruwez, een van de meest succesvolle dichters uit Vlaanderen, publiceerde sinds zijn debuut uit 1973 tien dichtbundels en daarnaast proza. Al een keer eerder, in 1996, maakte hij een bloemlezing uit zijn eigen poëzie. Nu heeft hij zijn oeuvre opnieuw onder de loep genomen: alle gedichten vanaf zijn debuut tot aan 1985 zijn daarbij gesneuveld, omdat ze geen stand hadden gehouden tegen de tand des tijds. In de verantwoording achterin het boek maakt hij in dat verband de opmerking: 'De dood heeft meer gezag dan het leven.'

Het is een regel die zo had gepast in zijn gedichten, die zijn doortrokken van sterfelijkheid. Bij sommige dichters zou dat loodzware poëzie ten gevolg hebben, vol onheilszwangere symboliek. Maar Gruwez heeft een licht geluid dat toegankelijk is. De wereld die hij beschrijft is vrijwel altijd dezelfde: een overzichtelijk universum waarin een rol is weggelegd voor zijn vader en moeder (zij stierven vroeg en vlak na elkaar), zijn geliefde (zij leed herhaalde malen aan kanker) en zijn vrienden (die er niet meer allemaal zijn). Als hij de blik iets verder richt beschrijft hij het lot van dikke mensen (zo'n kleine honderd kilo niets/  die niemand ooit zal willen) of de herinnering aan een oude hond (Ze zat met een leiband om de ziel/ gedwee te wachten op haar God,/ een teefje dat haar baasje straks/ wel duizend likjes geven zou).

Gruwez omzeilt het sentiment en de voorspelbaarheid door onverwachte wendingen. Zo stelt hij zich voor hoe zijn immer correcte vader vanuit het graf zijn zoon condoleert met zijn eigen verscheiden, en geeft hij aan de hand van een paar sokken een complete familiegeschiedenis ten beste. Zo dicht hij over zijn grootvader, die hij al eerder in zijn prozawerk Het bal van opa Bing vereeuwigde: Er moeten sokken in mijn lades liggen/ waarmee hij de Bevrijding heeft gevierd/ en andere waarmee hij triomfantelijk/ mijn oma ingenomen heeft.

In de familiegeschiedenis van Gruwez grijpt alles in elkaar, tot in de banaalste details.

Het meest verrassende is een cyclus waarin zijn zieke geliefde sterft, een bezwering is van de angst haar in werkelijkheid te verliezen. Alles waar je jezelf een voorstelling van maakt wordt op een bepaalde manier hanteerbaar, maar het blijft cru deze regels te lezen waarin de dichter niet kan kiezen tussen het eigen verdriet en de angst in de ogen van zijn partner, en er een vederlichte toon bij aanslaat: Ik deed alsof ik sliep. Zij niet./ Zij ging, zo opgelucht en ingetogen,/ alsof zij in zichzelf een deuntje zong.
 
De spot wordt niet alleen gedreven met zichzelf maar ook met de poëzie:

Kletsers, kwebbels, blunders van God,
red ons, red ons van de dichters.
Zij morsen liefde voor één vers
waarin het altijd nu moet zijn.

Elders schrijft hij dat dichters vrouwen versieren met de knapste leugens maar ondertussen om hun moeder jammeren. Deze klacht moeten met een korrel zout nemen omdat hij zelf afkomstig is zo iemand. Een welbespraakte dichter met een humorvolle blik op het meest treurige detail, en die een hekel heeft aan overdreven dichterlijkheid. Zijn verzamelde, tot de kern besnoeide gedichten laten zien hoe hecht zijn werk is en hoe alles daar met elkaar samenhangt, dezelfde dingen die in het dagelijks los zand zijn en gedoemd te verdwijnen.