Let op: Deze website is gerestaureerd met behulp van gearchiveerde inhoud. De website eist geen rechten op deze inhoud.

Stand houden tegen de Duitsers

Stand houden tegen de Duitsers

Boeken Comments Off

Wéér een boek over de aanslag op Heydrich. En weer heel goed.

door Jasper Henderson

Een van de opmerkelijkste bestsellers van de afgelopen twee jaar was de roman HhhH (Himmlers hersens heten Heydrich) van de Franse auteur Laurent Binet. Opmerkelijk, omdat het hier ging om een debuutroman, een werkelijk literaire bovendien en geen ‘literaire’ of andersoortige thriller. Dat literaire zat hem in de behandeling van het onderwerp: de aanslag op Reichsprotektor Reinhard Heydrich, de ‘Beul van Praag’ die was belast met het uitvoeren van de Shoah.

Binet stelde zich ten doel zijn roman alleen te baseren op feiten, alles moest echt gebeurd zijn, niets verzonnen. In de vele interviews die Binet gaf viel vaak de naam van Jir’ Weil, een Tsjechische auteur wiens laatste roman Mendelssohn op het dak een inspiratie voor de Fransman was. Uitgeverij Cossee nam Mendelssohn op in haar prestigieuze Centuryreeks, zodat deze huiveringwekkende roman nu ook voor de Nederlandse lezer beschikbaar is.

Ook in Mendelssohn op het dak speelt de aanslag op Heydrich een rol, zij het een bescheiden. In een kort hoofdstuk beschrijft Weil in een koele, journalistieke stijl hoe een van de wreedste mannen in het Derde Rijk zijn woning verlaat en door de uitgestorven straten van de voorstad rijdt, op weg naar zijn dagelijkse duivelsarbeid. Het is een mooie dag, het dak is open. Tegelijkertijd wachten twee parachutisten van een Engelse verzetsgroep op een tramhalte tot de auto de hoek om komt. De rest is geschiedenis, zoals dat heet, maar in tegenstelling tot Binet kruipt Weil wel degelijk in het hoofd van zijn personages: ‘Hij voelde aan zijn rug. Er druppelde bloed uit de kapotgescheurde soldatenblouse. Zijn reine Duitse bloed kwam op een smerig trottoir terecht. Hij moest dat ding terugvinden, die aktetas, die mocht niemand in handen krijgen, ook niet zijn allernaasten. Dat was zijn geheime opdracht. Van de Führer in eigen persoon ontvangen.’

Het is Weil niet te doen om deze legendarische aanslag, maar om het portret van een stad en haar inwoners die door Heydrich en zijn handlangers systematisch en koelbloedig worden uitgewist, terwijl ze na gedane arbeid naar Mozart luisteren. De roman ontleent zijn titel aan de eerste kluchtige hoofdstukken, waarin de Reichsprotektor na een mooie avond ontdekt dat op het dak van het concertgebouw een standbeeld staat van de joodse componist Mendelssohn. Dat moet eraf, onmiddellijk. Maar omdat de met deze precaire taak belaste SS-officier niet goed weet wie Mendelssohn is, belandt het touw om de nek van Richard Wagner, de favoriete componist van Hitler. Hoewel dit geestige scënes oplevert dringt al snel door wat Weil eigenlijk laat zien: het strikte, bijna gekmakende gevoel voor hiërarchie van de Duitse machthebbers die iedereen voortdurend in een angstige greep houdt. Bevelen worden doorgegeven als estafettestokjes en uiteindelijk is
iemand altijd de pineut; of het nu gaat om het neerhalen van een standbeeld of het vervaardigen van een dubbele galg voor een nieuwe zinloze executie: elk moment kan het lot zijn vinger op jou richten, en dat betekent meestal niet veel goeds.

Op ontroerende wijze laat Weil zien hoe de inwoners van Praag proberen stand te houden onder dit alomtegenwoordige zwaard van Damocles. Dr. Rabinovic, eerbiedwaardig wetenschapper, nu belast met de cynische taak een museum voor de geschiedenis van het
joodse volk in te richten; Richard Reisinger, werkzaam in de depots vol geroofde joodse bezittingen die besluit in het verzet te gaan; Jan Krulis die zijn stervende boezemvriend beloofde voor diens ondergedoken nichtjes Adële en Greta zou zorgen.

Terwijl de moordmachine de getallen en grafieken in Heydrichs aktetas transformeert tot een gruwelijke werkelijkheid – het ghetto Theresiënstadt is in gebruik genomen, dagelijks vertrekken volgeladen treinen richting ‘het Oosten’ – en de stad steeds doodser wordt, blijven zij allen geloven in een goede afloop; alsof ze niet kunnen bevatten dat er zoveel welhaast grotekse wreedheid en vernietiging kan bestaan. En de lezer met hen, tot aan de laatste, adembenemende bladzijden. Voor allen die gegrepen waren door HhhH, en eigenlijk voor elke literatuurliefhebber: lees Mendelssohn op het dak.

(Deze week verscheen nog een roman over de aanslag op Heydrich. Philip Kerr: Praag fataal. Een thriller)

Author

Back to Top