De kracht van het schrijverschap van Arthur Japin is dat hij de lezer een verhaal in kan zuigen.

door Maarten Moll

Vaslav Nijinski was een wereldberoemde Russische balletdanser die voor het even beroemde Ballets Russes van Sergej Diaghilev danste. Over Nijinski (geboren rond 1890 en gestorven in 1950) schreef Arthur Japin de roman Vaslav. Die draait om één specifieke dag in het leven van Nijinski. 19 januari 1919.

Op die dag geeft Nijinski een voorstelling in een hotel in het Zwitserse Sankt Moritz. Middenin de voorstelling stopt hij, wendt zich tot het publiek en zegt dan: 'Nu is het kleine paardje moe.' Hij zal nooit meer dansen.

Arthur Japin vertelt het verhaal vanuit drie gezichtspunten. Die bewuste dag wordt aan de hand van tijdsaanduidingen in twee delen becommentarieerd door Peter, de stoker in het huis van de Nijinski's (Vaslav, zijn vrouw Romola en hun dochter Kyra) in Sankt Moritz. Tussendoor lezen we de verhalen van Romola en Sergej Pavlovitsj. Het verhaal van Romola is het verhaal van de jacht op een man met wie ze graag wil trouwen.

Het verhaal van Sergei Pavlovitsj Diaghilev is het verhaal van een afgewezene. Vaslav en Diaghilev waren minnaars, maar toen Vaslav trouwde, gooide Diaghilev hem uit Ballets Russes.

Het is een slimme en knappe constructietruc die Japin toepast. Het eerste deel, de ochtend, sluit hij af met een cliffhanger. De draad wordt, met de verhalen van Romola en Diaghilev in het geheugen, weer opgepikt vlak voor Nijinski's laatste voorstelling. De lezer is dan behoorlijk nieuwsgierig geworden naar de finale, omdat er een verontrustend beeld van Nijinski is geschapen. Hij is in de war, beginnend gek, begaan met de wereld en overmeesterd door het begrip liefde waarmee hij niet uit de voeten kan. Diaghilev duikt op, en Romola oefent grote druk uit op Vaslav om weer een groot danser van hem te maken.

De kracht van het schrijverschap van Japin is dat hij de lezer een verhaal in kan zuigen, en die aandacht ook vast weet te houden. Dat doet hij in Vaslav ook, maar dit keer zitten er haken en ogen aan. Vaslav is opnieuw een historische roman, zoals De overgave (2007). Het sterke aan die op ware gebeurtenissen gebaseerde roman over kolonisten en indianen in het Texas van de negentiende eeuw, was de onbekendheid van de hoofdfiguur Granny Parker. Dat gaf Japin alle ruimte en vrijheid om die persoon in te vullen.

Dat is in Vaslav - uiteraard - veel minder het geval. Het leven van Nijinski is bijna overgedocumenteerd, kijk alleen al naar de literatuurlijst die Japin achterin de roman heeft opgenomen. Je kunt niet om de grote gebeurtenissen uit dat leven heen.

Japin wikkelt zijn schrijven om die gebeurtenissen. Dat heeft iets overbodigs. Hoe geconstrueerd, geestig, krullerig, bespiegelend en wijsheden strooiend Japin dat ook doet. 'Als iedereen elkaar beter zou aanvoelen hoefde geen mens ooit zoek te raken', is zo'n wijsheid, waar je wel tegen moet kunnen.

Het gekke is dat Japin de vrijheid neemt om Peter helemaal naar zijn hand te zetten, maar dat dit meest fictieve personage - al heeft hij echt bestaan - het minst gaat leven. Je blijft toch nieuwsgierig naar Vaslav.

Wat Japin wel heeft bewerkstelligd, is dat je Nijinski zou willen zien dansen. En dat je uiteindelijk nieuwsgierig bent naar een echte biografie, ontdaan van de franje van de fictieschrijver. Omdat je niet weet wat Japin precies heeft gefabuleerd, en omdat juist dat hinderlijk is met zo'n bekende persoon in de hoofdrol. Al zal dat niet de bedoeling van de schrijver zijn geweest.

(bij de foto) Arthur Japin heeft een enorme stapel exemplaren gesigneerd voor klanten van boekhandel Broekhuis.