Laatste deel Verzameld Werk verschenen.
door Jos Bloemkolk
foto: ANP. Karel van het Reve in 1978.
Het is volbracht. Het zevende en laatste deel van het Verzameld werk van Karel van het Reve, onder redactie van Lieneke Frerichs, Elma Drayer en Nop Maas, met hulp van overtypende en corrigerende vrijwilligers en particuliere geldschieters, is zojuist uitgekomen. Gepaste reactie: dankbaarheid. Onze beste non-fictieschrijver heeft gekregen wat hij verdient.
Als bewonderaar ben je geneigd in elk nieuw deel naar de pagina's met ongebundeld en soms zelfs ongepubliceerd werk te grijpen. De boeken heb je al. Dan grijp je in dit deel bijna helemaal mis. Naast de bundels Luisteraars! (columns voor de Wereldomroep) en Achteraf (columns voor Het Parool) en een ruim 160 pagina's tellend cumulatief personenregister zijn slechts zestig pagina's ongebundeld werk opgenomen. De dertig pagina's Apologie zijn wel uitgegeven, maar in een minieme oplage.
Die Apologie is niet zijn beste werk. Het is een reactie op het Liber amicorum dat in 1991 werd gemaakt bij zijn zeventigste verjaardag. Van het Reve gaat puntsgewijs in op de bijdragen in dat boek, commentaar leverend en fouten corrigerend. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat in dat stuk geen geweldige passages of zinnen voorkomen. Een minder stuk van Karel van het Reve is nog altijd een heel goed stuk.
Drie voorbeelden. Hij vertelt dat hij in 1954 in New York voor tien dollarcent per stuk een paar boeken van Raymond Chandler heeft gekocht. In één van die boeken staat een verhaal over een rijke oude heer die een onbekende jongeman vijfduizend dollar toevertrouwt. Dan komt deze bijstelling: 'een grote som gelds, want het verhaal speelt in de tijd dat auto's nog treeplanken hadden'.
Ja, die auto's met treeplanken.
Vijf bladzijden verder uit hij zijn woede jegens mensen die niet geloofden dat in de Sovjet-Unie dissidenten woonden. Mannen als zijn onverschrokken vriend Andrej Amalrik moesten wel 'agenten' van de KGB zijn, omdat niets kon gebeuren buiten goedvinden van de KGB. Van het Reve: 'En ik, in plaats van de mensen die dat beweerden op hun bek te slaan, legde steeds weer geduldig uit dat zij het mis hadden.'
Vier bladzijden verder pleit hij voor een totale vrijheid van meningsuiting. 'Als iemand als Wertheim de massamoordenaar Mao prijst, dan kan hij dat ongestraft doen. Maar als Mevrouw Rost van Tonningen Hitler prijst (die minder mensen heeft laten vermoorden dan Mao), dan wordt zij voor de rechter gesleept. Ik vind dat zowel Wertheim als de zwarte weduwe vrij moeten zijn om te beweren wat zij willen.'
Karel van het Reve publiceerde in zijn laatste jaren minder dan voorheen. Hij raakte op leeftijd, werd gehinderd door de ziekte van Parkinson en leed aan toenemend geheugenverlies. Van dat laatste getuigde hij 11 mei 1996 in zijn laatste column voor Het Parool. Dat even laconieke als aangrijpende stukje eindigde hij met de zin: 'Vaarwel.'
Zijn toon was veranderd, vooral in zijn gesproken columns voor de Wereldomroep. Hij wilde de Nederlanders overzee niet verontrusten met al te scherpe kanttekeningen. Hij was gemoedelijker, huislijker.
Dat zie je in een passage in een column over de jeugd van tegenwoordig, al geeft hij daarin de huislijkheid een onverwachte draai. Over zijn eigen kinderen: 'Wij mochten bijna alles. Het enige dat mij ooit verboden werd was het dragen van een coltrui. Onze zoon, die verder de meegaandheid zelve was, heeft een paar keer heel streng tegen me gezegd: vader, als je een coltrui gaat dragen trap ik je het huis uit. Ik heb dan ook nooit een coltrui gedragen.'
Tegelijk met dit zevende deel brengt Van Oorschot een fotoboek uit, Knip dan, toe dan! - Karel van het Reve in beeld (24,50 euro). Bovenstaande huislijke passage staat er niet in, maar de samenstellers, Jozien Driessen van het Reve en Hella Rottenberg, hebben de fotoÕs zo veel mogelijk begeleid met teksten van Van het Reve zelf. Het fotoboek is dan ook een mooie illustratie bij het Verzameld werk. Intiemste familiefoto, mooiste bijschrift: 'Karel bakt pannenkoeken in Kamperland.'
