Met Bezoek van de knokploeg schreef Jennifer Egan de grote Amerikaanse roman van 2010. Perfect in uitvoering, maar ook glad en oppervlakkig.

door Theo Hakkert

In de Amerikaanse letteren was er vorig jaar één boek dat overal bovenuit torende. Jennifer Egan was met A Visit From The Goon Squad, nu vertaald als Bezoek van de knokploeg, zo succesvol dat haar uitgever er bijkans gek van werd. De lijst met lovende citaten uit recensies, plus uiteraard de vermelding dat Egan voor de roman de Pulitzer Prize had gewonnen, was domweg te lang. De Amerikaanse pocketeditie kreeg een zwart inlegvel met daarop de laatste prijzen en lof. Resultaat: de lelijkste uitgave in jaren.

Maar de ophef rond de roman is terecht. Ik betrapte me erop dat ik op een tikfoutje hoopte, zo perfect is het allemaal. Dit boek is geheel volgens alle boekjes geschreven. Egan beheerst het hele spectrum aan stijlen, de interne verwijzingen kloppen, de vele lagen dobberen helder op elkaar, de ideeën prikkelen, het wemelt van spiegelingen en bespiegelingen. En er valt veel te lachen.
Inderdaad: het is allemaal zo perfect dat het te perfect is.

Op die lelijke Amerikaanse pocket staat met grote letters 'a novel', maar Jennifer Egan - vorige week 49 geworden - twijfelt zelf aan die genreaanduiding. 'Roman' houdt voor haar te veel de suggestie in van een lineaire ontwikkeling. Terwijl het in haar ogen haar boek eerder om een gelaagde continuïteit draait.

Klinkt ingewikkeld. Het zijn verhalen met heel veel samenhang. Wie bij-personage is in het ene verhaal, kan zo hoofdpersonage zijn vier verhalen verderop, en andersom. Zo grensverleggend is dat niet. Schnitzler, Faulkner, Boon - velen gingen haar voor.

Egan vertelt het verhaal van een tijdperk, eind jaren zeventig, waarin punk ook in de VS voet aan de grond kreeg. Bennie was zo'n punker en later baas van een platenlabel. Sasha is zijn assitent, maar zij is ook kleptomane. De leden van Bennie's band, hun groupies, iedereen krijgt zijn verhaallijn en al die lijnen kruisen elkaar.
Het boek draait om het idee dat de personages niet (kunnen) weten wat het leven met hun voor heeft, en al helemaal niet hoe de tijd ze uiteindelijk in de luren zal leggen. Als een boek zo'n tijdspanne omspant kán het niet anders dan lineair zijn. Eén van de laatste hoofdstukken is geschreven in de vorm van een powerpointpresentatie. Die gruwel had je nog niet in de punktijd.

Niet het beste hoofdstuk overigens, dat in powerpoint. Hier heeft Jennifer Egan zich te zeer laten leiden door haar verlangen te laten zien dat ze zelfs dat kan. Het doet erg geforceerd aan.

Interessanter is hoe Bezoek van de knokploeg past in het oeuvre van Jennifer Egan. Voor Nederland is ze een betrekkelijk onbekende schrijfster. Ze 'versleet' hier al drie uitgevers. In 2001 verscheen Kijk naar mij. Over een fotomodel dat na een zwaar ongeval van de plastisch chirurg een compleet nieuw uiterlijk krijgt. Een zelfde fascinatie voor 'uiterlijk' duikt overal op in deze nieuwe roman. Buitenkant, hoe de ander tegen iemand aankijkt, het houdt velen in het boek bezig.

Niet alleen de personages, ook de verteller. Van de punker Chronos, met 32 hechtingen in zijn gezicht, wordt gezegd dat het wel past bij zijn imago en professie. Over de vervallen filmster Kitty maakt de verteller zich meer zorgen. Haar polsen vertonen vreemde littekens. 'Zijn dat...?' vraagt het meisje Dolly. 'Brandvlekken', is het knorrige antwoord.

Uiterlijk is het zusje van oppervlakkigheid, zeker in deze roman. Emotioneel duikt Bezoek van de knokploeg niet diep. De vele littekens zitten aan de buitenkant. Een flink aantal krassen op de ziel had niet misstaan.
Ruwheid is sowieso iets wat ik hier mis. In een roman over het punkmilieu had een hoofdstuk in pogo-stijl niet misstaan. Ook dat register beheerst Egan vast wel. Hey-ho, let's go!, in plaats van alleen het prozaequivalent van mainstream adult rock.