Frida Kahlo was al bij leven een legende. Haar zware handicap na een bijna noodlottig ongeluk, haar opmerkelijke manier van schilderen en haar minstens zo opmerkelijke levenswandel maakten haar tot een van de meest besproken kunstenaressen van de vorige eeuw. In Brussel is er nu een tentoonstelling over haar.

 (door Rinze Brandsma)

Het is op dit moment veruit de populairste zaal in het Paleis voor Schone Kunsten in hartje Brussel, kortweg Bozar. Zo druk – vooral in de weekeinden – dat je het beste vooraf kunt reserveren. En makkelijk bereikbaar, want je stapt het station Brussel Centraal uit, steekt de straat over en loopt het Bozar binnen.

Die drukte is geen wonder, want Frida Kahlo en haar schilderijen zijn iconen. Al tijdens haar leven (1907-1954) wasde Mexicaanse Vrouw van Smarten een sensatie: om haar exotische verschijning, haar surrealistische en symbolische werk, haar rampzalige levensloop, enorme vriendennetwerk, haar onstuimige liefdesleven. Het is ook al zeventien jaar geleden dat haar werk in Nederland of België werd geëxposeerd. Intussen was er de film Frida; Salma Hayek speelde de hoofdrol (inclusief de zware doorlopende wenkbrauwen en snorretje) en produceerde.
Ook in de jaren tachtig was Kahlo's leven al eens verfilmd. Brussel dankt aan haar hoedanigheid van Europese hoofdstad de overzichtstentoonstelling van negentien schilderijen, zes tekeningen, een litho en veel foto's en dagboekaantekeningen van Frida Kahlo. Eigenlijk is 'Frida Kahlo y su mundo' niet los te zien van de omvangrijke expositie 'Imágenes del Mexicano' die er tegelijk loopt. Mexico
leende het puikje van zijn kunstbezit uit aan het Bozar, omdat het land dit jaar de honderdste verjaardag van zijnrevolutie en tweehonderd jaar onafhankelijkheid viert.

Het leven van Magdalena Carmen Frida Kahlo Calderón was door rampspoed geteisterd. Ze was nog maar 17 toenze bij een busongeval gespietst werd – haar lichaam aan flarden en zij op sterven na dood. Haar levenslust, fantasie en creativiteit waren echter ongeschonden. Haar leven lang volgden operaties, miskramen, maar ook een turbulent huwelijks- en liefdesleven. Ze trouwde (en scheidde, en hertrouwde) met Diego Rivera, schilder van de Mexicaanse revolutie. Mooie omschrijving van haar leven en oeuvre: 'gekneld tussen levensdrift en de schaduw van de dood'. Ze bekeek en schilderde de wereld, haar wereld, met een getroebleerde blik.
Op een wand van de zaal met haar werk staat een uitspraak van haar: 'Ik schilder nooit mijn zorgen, maar mijn eigen realiteit'. Toch werd haar eigen lijden en geschonden lichaam haar bepalende thema. Cynici zouden kunnen zeggen dat ze met haar ellende koketteerde, maar intussen leverde die inspiratiebron intrigerend werk op dat je nooit vergeet. En de bewonderende uitroep van Picasso: 'Zie toch die ogen! Niemand kan zulke ogen schilderen.'

In de drukke, duistere zaal met schuine scheidingswanden en spiegels hangen, als vlammen scherp uitgelicht, de beroemde schilderijen. Zoals La columna rota, een gebroken zuil als ruggengraat in een met spijkers bestoken lichaam dat met banden bij elkaar gehouden wordt – maar de getormenteerde vrouw kijkt je uitdagend aan. Er hangt voortdurend een kluitje doodstille jonge vrouwen om die verschrikking. Haar Zelfportret met aapje (en snorretje). Nachtmerrieachtige scènes zoals Unos cuantos piquetitos (Enkele kleine prikjes), met de bloedspatten tot op de lijst. Maar ook het vroege, nog naïeve El camión (de bus), klassieke portretten en een schattig geschilderd pollito, kuikentje.
De Frida Kahlo-tentoonstelling trekt opvallend veel jongeren. Vanwege haar surrealisme, haar leven, de politieke overtuiging in haar leven en werk, de heftigheid. En de directheid waarmee ze haar realiteit verbeeldde, zoals haar miskramen, de machomaatschappij om haar heen, haar trots.
In een hoek draait ook een documentaire over haar leven. Zij is heel vaak gefotografeerd, poseerde graag. Ook die foto's zijn fascinerend, met de smalle, kleine Frida naast de oudere, nogal lompe reus Diego Rivera. Op een van die foto's, van Imogen Cunningham, valt het trouwens best mee met die wenkbrauwen en dat snorretje.

Haar tentoonstelling is eigenlijk onderdeel van een groot México Festival. Met dansvoorstellingen, theater, muziek, feest, films, hedendaagse fotografie. Inclusief Lucha Libre-spektakels in het Koninklijk Circus met spectaculaire worstelpartijen van vlezige, gemaskerde superhelden.
In Bozar is ook 'Imágenes del Mexicano” te zien. Die tentoonstelling neemt je mee langs de lange, pijnlijke maar vooral rijke geschiedenis van het land vanaf de sublieme precolombiaanse cultuur van Maya's en Azteken. Eigenlijk zou je die expositie eerst moeten bekijken: dan zie je in welke traditie Frida schilderde. Het toegangsbewijs voor Kahlo geeft 25 procent korting op deze tentoonstelling en eveneens voor de tentoonstelling van El Greco, nu ook in Bozar .
 
Paleis voor Schone Kunsten (Bozar), Brussel, achter station Brussel Centraal. Frida Kahlo y su Mundo, t/m 18 april. Imágenes del Mexicano, t/m 25 april. www.bozar.be.