Stadshaard, een mooi woord. Iets om bij voorbaat al warm van te worden, een garantie voor gezelligheid uit de tijd van grootmoeder en ouderwetse fornuizen. In Roombeek een experimentele wijk op de plek van de vuurwerkramp lijkt die gezelligheid weer teruggekeerd, maar dan in de vorm van een gebouw.

De Stadshaard Roombeek is een blikvanger van de eerste orde. Nergens in Twente, nergens in Nederland zelfs staat zo’n gebouw, als je tenminste nog van een gebouw kunt spreken. Het met grote Delfts blauwe tegels beklede bouwwerk aan de Deurningerstraat is eerder een object, meer kunst dan architectuur. Dat blijkt alleen al uit de aandacht die de bedenker van dit alles de Amsterdamse graffitikunstenaar Hugo Kaagman de afgelopen maanden heeft gekregen. Dat er aan de Stadshaard ook nog een architect heeft geknutseld (Branimir Medic van de ArchitectenCie) zou je bijna vergeten. Voor het eerst sinds lange tijd in de geschiedenis leken de rollen weer eens omgedraaid: niet de architect, maar de kunstenaar was dominant in het ontwerpproces.

De Stadshaard is een warmtekrachtcentrale. Vanaf het begin van deze maand worden van hieruit alle gebouwen, winkels en woningen in Roombeek verwarmd. Van binnen is er niet meer te zien dan wat machines. Alles bij dit gebouw draait om de verpakking. Die bestaat uit drie gesloten muren, geordend als een rechtbenige driehoek met een scherpe punt. Ramen zijn er niet, wel een toren die qua hoogte de concurrentie aangaat met de iets verderop gelegen toren van de Mariakerk en die dezelfde driehoekige vorm heeft als het gebouw zelf.

Maar wie let er op een plattegrond bij zoveel visuele prikkels? Aan alle kanten afgezien van een plint van zwarte stenen is de Stadshaard met grote glimmende tegels bekleed die bij elkaar een zelden vertoonde demonstratie in Delfts blauw te zien geven. Ook de inhoud van de decoratie is geheel in stijl gehouden: motieven uit de geschiedenis van de stad, Enschedese glorie in Delfts blauw: van Jan Cremer op z’n motor tot het Rijksmuseum Twente, de textielfabrieken en zelfs De Eekenhof, het grote, Amsterdamse-school achtige gebouw in Roombeek zelf. Een ander deel (de bovenste randen en de toren) heeft meer de rol van stedelijk behang. Kaagman koos hier voor abstracte patronen, geraffineerd genoeg om het kitscherige totaalbeeld alleen nog maar te versterken.

Dankzij z’n opzichtige gevels is De Stadshaard een gebouw geworden dat schreeuwt om aandacht. Het heeft iets van een moskee, maar ook van een crematorium, ook al zien die er meestal heel wat treuriger uit. Met zoveel Delfts blauwe vrolijkheid op de gevel biedt het te midden van al het opeens sobere baksteen in Roombeek zelfs een uitgesproken komisch intermezzo. Wie er langs komt heeft onontkoombaar de neiging halt te houden en zich af te vragen wat er op deze prominente plek aan de Deurningerstraat eigenlijk is gebeurd.

Of de opgeleukte warmtecentrale daarmee ook gelijk een goed gebouw is is een tweede. Ergens doet de Stadshaard nog wel het meeste denken aan de functieloze gebouwtjes die vroeger wel eens door adellijke, meestal enigszins gestoorde heren op hun landgoed werden gerealiseerd. Gebouwtjes die de naam ‘folly’ droegen en enkel en alleen werden gemaakt om aan voorbijgangers een glimlach of een al dan niet poëtische gedachte te ontlokken. Ook de Stadshaard roept zo’n glimlach op. Zoals bij de meeste werken van Kaagman in de openbare ruimte gaat het ook in Roombeek om een verkapte vorm van architectonische graffiti waarvan de speelsheid wel degelijk een verademing is in de zakelijke wereld van vandaag.