Hij was, in 1949, de eerste leerling van de AKI en was er jarenlang docent. Toch is de naam van Gooitzen de Jong (1932-2004) in Twente eigenlijk alleen bij insiders bekend.

De eerste grote expositie na zijn dood is dan ook niet in Enschede, maar in Eelde. Museum De Buitenplaats, gebouwd naar een organisch ontwerp van Alberts & Van Huut, eert de kunstenaar met een grote tentoonstelling waarvan je je afvraagt waarom die eigenlijk niet in Twente is te zien.

De Jong, geboren aan de Usselerweg in Enschede als zoon van een huisschilder, gold op de academie als een groot talent. In tegenstelling tot zijn collega en vriend Jan Gierveld, ook al zo’n AKI-student van het eerste uur, trok hij in de jaren vijftig naar Amsterdam. Daar ontwikkelde hij zich verder als beeldhouwer, hoewel hij naast zijn ruimtelijk werk ook steeds een fanatiek tekenaar bleef, met name van naaktmodellen. Hij won de Prix de Rome en werd in 1962 op uitnodiging van burgemeester Thomassen benoemd tot stadsbeeldhouwer van Enschede, de tweede in Nederland.

Exposeren deed hij niet vaak, en meestal alleen met zijn beelden. Wellicht speelde een zekere schroom daarbij een rol. De Jong keek niet naar de heersende mode, maar bleef uitgaan van de traditie die hij bij zijn leermeesters Henk Zweerus en Jan Bronner had geleerd. Zijn beelden, zoals Leda en De Zwaan, Susanna en De Tamboer, zijn altijd figuratief en herkenbaar, al zijn ze ook in hoge mate abstract en gestileerd. De Jong zocht de vernieuwing binnen de traditie, binnen de taal van het kubisme die hij heel zijn leven zou blijven spreken.
In Eelde staan een paar prachtige voorbeelden van zijn werk. Een portretkop van Gijsbert Friedhoff bijvoorbeeld, de architect van het Enschedese stadhuis, of van zijn collega en geliefde Emmy Eermans, met wie hij eind jaren vijftig op een scooter door Italië trok.

Maar het meest verrassend zijn toch de schilderijen en tekeningen waarmee het museum de tentoonstelling heeft verfraaid. Schilderijen waarin De Jong weliswaar het penseel hanteert, maar in feite aan het boetseren is met verf. Steeds weer is het vrouwelijk naakt zijn motief, op een enkel landschapje na of een tafereel uit het dagelijks leven zoals een ontroerend schilderij met de fiets van zijn vader.
Vooral in werken als dit is het dat je ook iets bespeurt van de tragiek die het leven van deze zeker voor Twentse begrippen grote kunstenaar heeft beheerst. „Het is toch fantastisch dat er in ons iets zit dat groter is dan wijzelf”, zei hij ooit.

Als weinig anderen wist hij de schoonheid van het vrouwelijk lichaam te verbeelden, soms slechts in een paar subtiele lijnen. Toen het Rijksprentenkabinet in 2002 besloot een aantal van die tekeningen te kopen, vervulde hem dat hem met een bijna kinderlijke voldoening. Eindelijk kreeg hij de erkenning die hij - schandelijk genoeg - tot op de dag van vandaag in Twente altijd heeft ontbeerd.

Gooitzen de Jong - beeldhouwer, schilder en tekenaar
Museum De Buitenplaats, Eelde. De expositie is nog te zien tot en met 6 december,
openingstijden: dinsdag t/m zondag van 11.00 tot 17.00 uur.