Als ergens in Twente het industriële verleden nog zichtbaar is, dan is het wel in Boekelo. Niet alleen rijdt er op gezette tijden nog wel eens een stoomtrein, ook staan er nog steeds de trotse restanten van een textielfabriek.

Deze fabriek, de voormalige Stoomblekerij, was meer dan honderd jaar beeldbepalend voor het dorp en is dat ook in de jaren daarna- onder de naam Texoprint - gebleven. Het uiteindelijke einde was dan ook meer dan de sluiting van een fabriek, het was het einde van een tijdperk.

Vooral omdat de Bleekerij het relatief nog lang heeft uitgehouden, bleef het complex het lot bespaard dat de meeste andere Twentse textielfabrieken in de jaren zestig en zeventig wel trof: dat van rigoreuze afbraak en sloop. Het einde kwam ook in een wezenlijke andere tijd, in een fase van de geschiedenis waarin de waardering voor oude, industriële gebouwen juist weer groeiende was. Radicale sloop was niet langer vanzelfsprekend, het zoeken naar andere bestemmingen des te meer. In opdracht van de gemeente Enschede maakte IAA Architecten uit Enschede daarom een reddingsplan, met als uitgangspunt de handhaving van een flink aantal bepalende onderdelen van de oude Bleekerij.

Bezien van de spoorwegovergang ligt het complex er nog altijd bij als een oude fabriek. Wie goed kijkt, ziet echter de nuances. Grote, moderne herenhuizen met platte daken staan tussen oude fabrieksgebouwen. Zelfs de voormalige schoorsteen is gehandhaafd, evenals het magazijn en het ketelhuis, herkenbaar aan hun sierlijke, eind negentiende-eeuwse baksteengevels. De mix van oude en nieuwe gebouwen vormt een uitzonderlijke mooie gevelrij langs het spoor, geordend en ingevuld op een manier die zich goed laat vergelijken met wat er vijf kilometer verderop in het nieuwe Roombeek in Enschede is gebeurd.
Toch beperkt de verwijzing naar het industriële verleden zich in eerste instantie tot de gevels. De bijbehorende gebouwen zijn volledig gesloopt en vervolgens weer opgebouwd. Ze zijn, uiteraard, geschikt gemaakt voor woningen. Aan de achterkant lijken ze nog het meest op gewone appartementsgebouwen, die vooral opvallen door hun kolossale, ver uitstekende balkons. Met de achterliggende wijk in jaren dertig stijl vormen ze een nieuwe woonwijk die helaas een stuk minder geslaagd is dan het gebouwencomplex aan het spoor.

Vreemd eigenlijk, zo’n vlucht in het verleden, terwijl aan de andere kant juist zo zorgvuldig is gezocht naar een meer eigentijdse bebouwing. Het nieuwe wijkje ligt er ook wezensvreemd bij in het grote gat dat de fabriek in het dorp heeft nagelaten. Als een soort neo-arbeiderswijk, met rijtjeswoningen en vrijstaande villa’s vol pseudo-authentieke details: erkerjes, ronde bogen boven de deuren, horizontale baksteenstrepen in het metselwerk, gedomineerd door de oude schoorsteenpijp die - net als in de oude wijken van vroeger - hoog boven de huizen uittorent.

Het echte visitekaartje van de Bleekerij is en blijft echter de gevelwand met de oude fabrieksgebouwen. Zolang als het duurt tenminste, want er zijn plannen om op korte termijn een drie meter hoge muur te bouwen langs het spoor. Deze wand, bedoeld om de achterliggende huizen wat meer privacy te geven, zal straks veel verpesten van het industriële erfgoed van Boekelo dat juist met zoveel zorg en aandacht weer tot leven is gewekt.

Hieronder een aantal foto's van de voormalige Stoomblekerij.