In deze tweewekelijkse rubriek over architectuur in de regio dit keer: de gerenoveerde dekenfabriek Tetem in Enschede.

Hergebruik van industrieel erfgoed: het is een steeds terugkerend thema in de Twentse architectuur van de laatste tien jaar. Vielen oude fabrieksgebouwen in de laatste decennia van de vorige eeuw nog onherroepelijk ten prooi aan de slopershamer, tegenwoordig worden ze gekoesterd en, waar mogelijk, tot uitgangspunt genomen voor iets nieuws. Vaak leidt dat tot spannende, verrassende en kwalitatief hoogstaande architectuur. Het ROC in Hengelo met zijn kathedrale hal van Stork, de brandweerkazerne in dezelfde stad en museum Twentse Welle, gevestigd in het voormalige Rozendaal-complex in Enschede: het zijn stuk voor stuk pareltjes in de recente architectuurgeschiedenis van de regio.

De meest geslaagde mix van oud en nieuw is momenteel te vinden in de Enschedese wijk Roombeek. In tegenstelling tot de meeste nieuwbouwwijken van na de oorlog die meestal begonnen met een rigoreuze sloop en ingreep in de omgeving, werden hier de schaarse restanten van het verleden juist gekoesterd. Wat de vuurwerkramp had doorstaan, bleef gehandhaafd. Nieuwe huizen, nieuwe gebouwen in een grootstedelijk plan waarin de aanwezige fabrieksgebouwen als herkenningspunten zijn opgenomen.

Het meeste erfgoed ligt in het hart van de wijk: het Rozendaalcomplex, een deel van de Menkofabriek, het Balengebouw. Dat geldt ook voor de restanten van dat andere grote fabriekscomplex in de wijk: de Twentse Textiel Maatschappij Tetem, opgericht in 1915 als dochteronderneming van de firma Rozendaal. Twee monumentale delen van deze voormalige dekenfabriek trotseerden de tand des tijds en zijn inmiddels op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst. In een ervan (Tetem 2) wordt straks de AKI gevestigd, in de andere (Tetem 1) zitten een expositieruimte en een medialab.

Tetem 1 is een ontwerp van de IAA in Enschede. Behalve aan kunst biedt het op de bovenste verdiepingen plaatsen aan luxe woningen. Ondanks de nieuwe functie en enkele toevoegingen zoals een parkeergarage aan de achterzijde, bleef de oorspronkelijke vorm van het gebouw volstrekt intact. Het oude, karakteristieke beton-karkas dat de de basis vormde van de oude fabriek, is nog steeds zichtbaar aan de buitenkant en bepaalt de maat van de binnenruimtes. Die zijn zonder uitzondering hoog, licht en uitgerust met grote ramen. Industrieel in sfeer, maar tegelijk zo flexibel dat je er alle kanten mee uit kunt.

Absoluut paradepaardje is de expositieruimte op de begane grond. Een ruimte die het voor buitenstaanders mogelijk maakt om het gebouw aan de binnenkant te beleven. Om aan de noodzakelijke hoogte te komen,werd de vloer van het gebouw met twintig centimeter verlaagd. Voor de rest bleef alles bij het oude. Zelfs beschadigingen en de aanwezige graffiti op de dragende kolommen en muren bleven gehandhaafd.

Heel mooi is de verbinding met buiten. Door de grote ramen is de buitenwereld zeer aanwezig en blijf je je bewust van de fraaie situering van dit pand binnen het geheel van Roombeek: als afsluiting van de culturele as die de nieuwe wijk doorsnijdt en als toegangspoort tot de nieuwe kunstacademie die straks in dat andere deel van Tetem wordt gevestigd. Een baken in het hart van Roombeek, dat bewoners en bezoekers houvast geeft en tegelijk op een plezierige manier een brug slaat tussen verleden en toekomst.

Volg Herman Haverkate op Twitter: www.twitter.com/hermanhaverkate