Zondag 11 uur in Het Volkspark in Enschede en om 16.15 uur op Höftedagen in Hengevelde. Niet gek opkijken als de komende maanden op straten, pleinen, festivals en braderieën ineens een mobiel podium wordt opengeklapt voor een uurtje gratis spektakel van niveau. De straatmusical Daendels. Als het even kan is de professionele cast aangevuld met een plaatselijk koor en harmonieorkest. Al kunnen de acteurs als het op muziekmaken aankomt zelf ook een aardig mopje spelen.

door Ton Ouwehand

Ja met die directeur van van het reizend toneelgezelschap dienen we rekening te houden. Hendrik Buitenburg (een rol van Simon Zwiers) is een man die als het doek opengaat onmiddellijk zijn ‘toneelstem’ opzet. Maar goed, hij kan het weten. Hij heeft nog met Louis Bouwmeester gespeeld. Je weet wel Amsterdam, jaren twintig.

De straatmusical Daendels, die in de zomermaanden door de provincie Overijssel trekt, is een verhaal in een verhaal. Dat zegt Simon Zwiers, die de rol speelt van directeur Buitenburg, maar die ook in de huid kruipt van Herman Daendels, de volksheld die in de achttiende eeuw opkomt voor de lokale bevolking van Overijssel. En dat Zwiers ook nog muzikant is, blijkt uit het feit dat hij in de meeste liedjes de contrabas bedient.
Verschil in types, Daendels en Buitenburg? Moet Zwiers zware toeren uithalen om tussen beide karakters te schakelen? Nee, zegt hij. „Het zijn allebei blaaskaken, nogal ingenomen met zichzelf. Maar ze strijden ook beiden voor de goede zaak. Herman Daendels komt op voor het volk en Hendrik Buitenburg voor het vak van toneelspelen. Daendels wil de ‘Oranjekliek’ uit Den Haag buiten de deur houden en Buitenburg wil de verloedering van het acteursvak bestrijden.”

De straatmusical Daendels is geschreven door Dick van den Heuvel. Hoewel de opdracht uit de koker komt van de provincie Overijssel - de straatmusical handelt over een Overijsselse held wordt en alleen in deze provincie wordt opgevoerd - is Van den Heuvel een Amsterdammer. Dat ontkent hij ook niet. „Een jaar geleden ben ik voor deze opdracht benaderd. We deden vorig jaar in de haven van Amsterdam een voorstelling over Sjakoo, een historisch figuur, een soort Robin Hood van Amsterdam. Er deden kinderen aan mee. Ook het dochtertje van een cultureel ambtenaar van Overijssel. Hij vroeg me of ik iets zou kunnen bedenken voor deze provincie, over een onderewerp dat met de provincie overijssel is verbonden. Dat daagde me uit. Ik heb wel iets met Overijssel, met name met Twente. Ik heb ooit een theaterstuk geschreven over Alphons Ariëns. En toen was ik ergt verrast over het sociale besef in die streek. Dat vind ik typerend voor Overijssel. Ik ben later door FC Twente benaderd om een spel te maken, een taalspel. Toen viel me ook op dat FC Twente zo’n sociale club is. Terwijl ze bij andere voetbalclubs met hun dikke nekken weigeren naar de wereld om ze heen te kijken, doen ze dat bij Twente wel. Dat vind ik bijzonder. Dus zag ik wel wat in deze vraag. Ik ben gaan nadenken, praten, research gaan doen. De opdracht was iets te maken dat ook deel zou uitmaken van de omgeving.”
Hij ging op zoek naar een lokale held en kwam bij Daendels uit. „Een man die niet echt een held was. Maar wel een heerlijk eigenwijze persoonlijkheid. Hij deed alles zo lekker op zijn manier. Dat vind ik ook typisch Overijssels. Eigenwijs volkje. Zijn dat de regels? Dan doen wij het toch maar op een andere manier. Er is een prachtige anekdote. Daendels wordt gouveneur in Indië. En daar stuit hij op een sultan die zijn paleis niet uit wil. Hij is op zijn troon voor zijn paleis gaan zitten. Wat doet Daendels? Hij laat een kanon komen en richt op de sultan. Als hij niet uit zijn troon komt, krijgt hij een kogel dwars door zijn lijf. Dat vind ik leuk, dat is Finkers-humor.”
Van den Heuvel beleefde bij het lezen van Daendels’ wapenfeiten veel pretmomenten, zoals hij dat zelf zegt, maar hij kon in diens leven geen grote spanningsboog aanbrengen. Daarom bedacht hij een reizend toneelgezelschap dat fragmenten uit Daendels’ leven speelt. „Dan kan ik tegelijkertijd iets moois vertellen over cultuur en theater en dat dan op pleinen spelen. Ik geloof dat in Overijssel zo’n beetje elk dorp een festival heeft. In het Westen wordt niet zoveel naar Oost-Nederland gekeken, maar we zouden dat wel moeten doen. Van Overijssel kan de westerling nog veel leren.”
Hij zegt het zonder spoor van ironie. En dat lijkt bijzonder bij Dick van den Heuvel. Want als er iets centraal staat in zijn theaterwerk is het de ironische ondertoon. Toch ontbreekt de ironie bij de straatmusical ook niet. „Daendels is in Hattem geboren, in Gelderland. Een Overijsselse held, waar wel in Gelderland ter wereld gekomen. Daar kan ik me zo vrolijk over maken.”

Net als Simon Zwiers is ook de acteur Theun Plantinga door Dick van den Heuvel gevraagd aan deze productie mee te werken. Een Fries in de cast, dat moet kunnen. „Ik stond in ‘De wonderlijke reis van Mijnheer Prikkebeen’. Tijdens het seizoen werd ik gevraagd voor Daendels. Ik wist eerlijk gezegd helemaal niet wie dat was. Maar toen ik het script zag viel me op dat we niet zo idioot veel met Daendels doen. Hij fungeert meer als thema. Voor de voorstelling is het niet erg als je niet weet wie Daendels eigenlijk is.”
Theun Plantinga<NO1> is een Fries, maar Fries bloed misstaat niet in een Overijsselse voorstelling. „Een klasgenootje van me kwam uit Overijssel.”
Plantinga<NO>, op twee centimeter na twee meter lang, speelt Sokkel Wambuis, de requisiteur van de toneelgroep in de straatmusical. „Het leuke van mijn personage is dat ik het betere geweten van de directeur ben. Buitenburg en ik zijn een beetje ‘de koning en de nar’. Een heel ander type dan als we Daendels doen. Dan ben ik majoor. Een heel stoer type. Vind ik een leuk contrast.” Nee, moeilijk spelen vindt hij dat niet. „Heerlijk juist. Dick van den Heuvel noemt me gekscherend wel eens de koning van de snelverkleding.” Nu gaat dat gepaard met een jas en snor. „Ik hou van die contrasterende rollen. Dat mensen achteraf zeggen: oh ja, dat was hij ook.”
De muzikale leiding van de straatmusical Daendels is in handen van Henk Ruiter. Een musicus uit Ommen. Wél iemand uit Overijssel. Hij is benaderd op basis van zijn rol als orkestleider tijdens het Willem Wilmink Festival in Enschede, vorig jaar. „De producent is dezelfde, Beeldenstorm. Ze vroegen me of ik ook componeerde. Ja, zei ik. Vrij veel zelfs. Ik heb voor Daendels zeven liedjes geschreven. Ik moet zeggen dat het me niet veel moeite kostte vanwege de liedteksten van Dick van den Heuvel. Die zijn zo lekker geschreven. Ik hoefde ze maar een paar maal te lezen, de muziek kwam vanzelf.”

voor info, speellijst klik hier