Shutter island is de eerste horrorfilm van Martin Scorsese, een eerbetoon aan de genrefilms waarmee hij opgroeide. Een interview uit Berlijn over zijn favoriete acteurs 'Leo' en 'Bob'. "Ze kennen geen angst."
Door Mark Moorman
'Of ik een vaderfiguur voor Leo ben? Meer een soort oom. An uncle!' Amerika's grootste regisseur barst in een bulderende lach uit. Zijn markante wenkbrauwen schieten boven zijn hoornen bril uit. Martin Scorsese is op een zaterdagochtend in Berlijn, waar hij acht journalisten ontmoet in een zaaltje van het Regent Hotel, in een opperbest humeur. "Goedemorgen heren!" zei hij toen hij de kamer binnenliep. "Het is toch nog steeds ochtend?" En daarmee verontschuldigde hij zich voor het kwartiertje dat hij ons heeft laten wachten.
Dat hij vandaag vele interviews, een persconferentie en een wereldpremiere voor de boeg heeft, is de 67-jarige regisseur niet aan te zien. Hij heeft er zin in. "Marty praat nogal graag,' had zijn assistente ons megedeeld en dus zou zij vijf minuten voor het eind van het interview een teken geven. En dan had Marty, de regisseur van klassiekers als Taxi driver, Raging bull, The last waltz en Goodfellas, nog vijf minuten om zijn zin af te ronden. Ze zei het zonder een spoor van ironie; ze had vaker met dit bijltje gehakt.
De "Leo' waar Scorsese het over heeft is acteur Leonardo DiCaprio, de hoofdrolspeler in de intense psychologische thriller/horrorfilm Shutter island, na Gangs of New York, The aviator en The departed al weer de vierde film die de acteur samen met Scorsese gedraaid heeft. Ditmaal over een politieman die op onderzoek gaat in een psychiatrische inrichting en ontdekt dat hij moet afdalen in de krochten van zijn eigen geest.
"Ik hou van zijn talent om steeds verder te gaan," zegt Scorsese. "Ik vraag hem iets en dan gaat hij terug, vooruit, opzij en uiteindelijk vinden we samen iets. En hij is een jonge acteur, die in staat is zijn eigen ervaringen en emoties in zijn werk te gebruiken. Hij heeft me nooit, maar dan ook nooit, teleurgesteld in de vier films die we samen hebben gemaakt. Ook niet in deze laatste film, waarvoor hij heel diep is gegaan. Shutter island was voor Leo een hele moeilijke, soms verontrustende, film om te maken. Maar hij groeit nog altijd en hij is nergens bang voor. Het lijkt me geweldig om contact te houden en af en toe samen een film te maken."
Het respect is wederzijds kan Leonardo DiCaprio een uur later al melden, in het kwartiertje dat hij met de pers heeft. DiCaprio (35, tien jaar na Titanic) zou zichzelf nog altijd als jongen kunnen spelen. Ondanks het eeuwige jongensachtige speelt hij in Shutter Island een beschadigde man, een veteraan van vele gruwelen en het is een van zijn beste rollen geworden. "Natuurlijk wil ik met hem samenwerken," zegt DiCaprio. "Scorsese is de grootste regisseur van deze tijd. Een acteur moet gek zijn om nee tegen hem te zeggen. Ik heb het geluk dat hij rollen voor me heeft. Ik heb het gevoel dat ik na tien jaar nog van hem leer. Films zijn een deel van zijn leven, op een manier die ik bij niemand tegen kom. Hij heeft nog altijd een open blik en hij kan nog altijd leren van filmklassiekers. Hij gebruikt de klassiekers als zijn palet. Hij nodigt voor elke film de cast en crew uit om samen met hem films te bekijken en dan is het net alsof je erbij bent als Van Gogh aan het schilderen is."
DiCaprio schiet in een treffende imitatie van Scorsese: 'Let eens op die lucht daar linksboven en de muziek hier, Leo let je wel op, wat de acteur hier doet, dat kun je gebruiken. Nee, let niet op de tekst, die is onzin, let op zijn gezicht.' Hij wil maar zeggen: hij is als acteur gezegend dat hij daar bij kan zijn.Scorsese is niet te beroerd om de vaakgestelde vraag over de overeenkomsten en verschillen van DiCaprio met zijn andere favoriete acteur (hij werkte achtmaal met DeNiro) te beantwoorden. "Het zijn natuurlijk verschillende generaties en Leo komt uit Los Angeles. Bob komt uit mijn buurt, van Manhattan. Hij kent dezelfde mensen als ik, kende die manier van leven, terwijl onze achtergronden ook nogal verschilden. Ik heb een working class achtergrond, waarbij geen boeken werden gelezen, terwijl de vader van Bob een bohemien en eenkunstenaar was. Maar hij werd door die buurt geadopteerd. Wij hebben precies dezelfde context. Als we het hebben over de mensen van vroeger uit de oude buurt, dan hebben we nog altijd de gewoonte om geen namen te noemen. En niet alleen omdat het met de georganiseerde misdaad te maken heeft, maar omdat het een wereld was waar iedereen geheimen had. Maar ik weet zeker dat Leo heel goed bij ons in de buurt had gepast; ik herken de manier waarop hij tegen het leven aankijkt.
Bob en Leo zijn zonder angst." En misschien wordt de regisseur ook aangetrokken door de volledige overgave van DeNiro en DiCaprio, als ze eenmaal voor een rol hebben gekozen. DeNiro's vermogen om in de huid van zijn personages te kruipen was legendarisch en soms ook verontrustend. En als je DiCaprio hoort praten over de steun die hij, kind van zijn generatie, op YouTube heeft gezocht waar zijn favoriete trefwoorden 'schizofrenie' en 'meervoudige persoonlijkheids stoornis' waren, is het duidelijk dat het een acteur is die niets aan het toeval wil overlaten. Shutter island is ook een ode aan de meesters van de horrorfilm, de film noir en de psychologische thriller. 'Ik ben opgegroeid met die films. En neem nu het verhaal, gebaseerd op de roman van Dennis Lehane. Twee politiemensen arriveren op het hoogtepunt van de Koude Oorlog op een eiland voor de kust van Boston waar een instituur voor de criminally insane is gevestigd. Er is een gevangene ontsnapt en op het moment dat ze daar zijn breekt er een winterstorm los. En dat zijn allemaal elementen die je terugvoeren naar de film noirs uit die tijd, horrorfilms als The haunting en The innocent en het werk van Otto Preminger, Billy Wilder en Jacques Tourneur. Trouwens, je hoeft alleen maar die eilanden te bezoeken, die voor de kust van Boston liggen en je krijgt beelden uit die films door. Ik zag het spel met de verschillende genres als een mogelijkheid om het verhaal complexer te maken. Ik heb geprobeerd allerlei verschillende genreconventies door elkaar te weven en daarmee ook iets te zeggen over de geestesgesteldheid van de personages. Je moet het zien als een keuze voor een bepaald vocubalaire."
Films uit de jaren veertig die zich met psycho- analyse bezig hielden noemt Scorsese 'te simplistisch'. "Ik kijk elke keer naar Spellbound van Hitchcock als hij weer eens op televisie is en die film ziet er schitterend uit, maar het verhaal lijkt wel uit een kinderboek te komen. Die psychiaters in die films - Scorsese begint zich druk te maken - wat hebben die lui? We zitten anderhalf uur naar iemands psychoses te kijken en aan het eind is alles voorbij na één hypnosebehandeling. Waarom begonnen ze daar niet mee? Waar is het verhaal?" Het is duidelijk dat Scorsese niet als een archivaris naar de klassieke cinema kijkt, maar er nog steeds gepassioneerd mee overhoop ligt, alsof hij die films gisteren voor het eerst in de buurtbioscoop heeft gezien.
Thematische rode draad van Shutter island is een diepgevoelde paranoia, die Marshall Teddy Daniels langzaam in de greep krijgt. Het is aan de kijker om zijn weg uit het labyrinth te zoeken: zijn de angsten echt of zitten we in het hoofd van de marshall? "In eerste instantie werd ik gegrepen door de emotionele reis die de hoofdpersoon maakt. Maar als je vervolgens gaat nadenken over hoe je het boek moet verfilmen dan kom je op een interessant terrein. Dan ga je nadenken over hoe je scenes opbouwt, hoeveel lagen je aanbrengt en hoe elke scene als realiteit, droom of hallucinatie kan worden opgevat. En dat maakt elk shot buitengewoon interessant; het geeft je zoveel keuzes. We hebben in de montage (Scorsese monteert al zijn films met de legendarische Thelma Schoonmaker) dertien versies gehad. Je snijdt en je snijdt en je comprimeert, soms te veel, soms te weinig. En tussendoor hebben we veel testscreenings gehad; het is een film voor een groot publiek, dus wil je weten wat het publiek
ervan vindt. Het was een complex proces."
Scorsese heeft van Shutter island veel meer dan een omgevallen videotheek gemaakt; het is ook een fascinerende studie van een man in de greep van zijn eigen angsten en neuroses. "Je moet bedenken dat ik twaalf was in de tijd dat de film speelt. Op die leeftijd was ik ervan overtuigd dat er elk moment een oorlog kon beginnen; elke ochtend dat ik wakker werd wist ik zeker dat er die dag een luchtaanval zou zijn. Ik ben van de generatie die werd geleerd om onder de tafel te gaan zitten als de bom kwam: duck and cover. Daar kan nu licht over worden gedacht, maar dat heeft een diepe indruk op mij gemaakt. Ik was makkelijk beinvloedbaar. Sorry, but that's who I am.Ik groeide op in Little Italy, op Manhattan, in straten die werden gedomineerd door Siciliaanse en Napolitaanse immigranten die allemaal hun geheimen hadden meegenomen.
Paranoia was een onvervreembaar onderdeel van deze cultuur, die veel - niet alles, moet ik er altijd bij zeggen - te maken had met de georganiseerde misdaad. In die wereld groeide ik op en ik kan dat bij mezelf niet meer veranderen. En dus is angst en paranoia een onderdeel van mijn werk. En het is niet dat ik er altijd maar over praat, nou ja, ik praat er wel altijd over, maar dat komt omdat you guys er altijd naar vragen. En trouwens, het gaat er om dat je niet angstig leeft, maar leeft met de angst."
En net voor zijn assistente op het punt staat krachtig in te grijpen zegt Scorsese 'thank you, guys' en snelt weg. Op naar de volgende ontmoeting. Hij heefter zin in.
Shutter island is vanaf morgen in de bioscopen te zien. Zie hier de recensie van de film.
