Nadat James Cameron in 1997 van Titanic een van de grootste kassuccessen aller tijden had gemaakt, bleef het onwaarschijnlijk lang stil rond deze regisseur. Nu is hij wereldwijd terug met Avatar en opnieuw is het duidelijk dat hij geschiedenis schrijft.
Door Leo Bankersen
Alles is nieuw aan deze onwaarschijnlijk dure sciencefictionfilm, zo wil de marketingmachine ons doen geloven. Sceptici vroegen zich af of de film ooit wel uit de kosten zou kunnen komen. Hoewel concrete cijfers over het budget niet voorhanden zijn, schatte The New York Times dat de totale kosten - inclusief marketing - wel eens in de buurt van de 500 miljoen dollar konden komen.
Studio Fox kan opgelucht ademhalen. Avatar heeft intussen - tot in China en Libanon - aan de kassa al meer dan een miljard dollar binnengehaald. De teller loopt nog steeds en ook in Nederland is de film veruit koploper van de populairste bioscoopfilms.
Het in digitaal 3D (dimensionaal) opgenomen Avatar speelt zich af op Pandora, de maan van een ver verwijderde planeet waar een Aardse invasiemacht is neergestreken omdat daar een buitengewoon waardevolle delfstof wordt gewonnen. Helaas zitten de oorspronkelijke bewoners, de Navi, daarbij in de weg en als ze niet goedschiks willen verhuizen, dan maar kwaadschiks. Een verlamde marinier (nieuwkomer Sam Worthington) wordt daarbij ingezet als infiltrant. Dankzij een nieuwe uitvinding kan hij met zijn brein een kunstmatig gekweekt lichaam besturen. Op die manier kan hij tijdelijk de gedaante aannemen van de drie meter lange, blauwgekleurde Navi. De infiltratie lukt iets te goed, want hij, trekt zich hun lot aan en loopt over. Hij helpt de Navi hun wereld te verdedigen tegen de Aardse indringers die hun eigen planeet naar de vernieling hebben geholpen. Ja, een eigentijdse milieuboodschap ontbreekt niet.
Veertien jaar geleden zette Cameron de eerste ideeën voor dit met veel geheimhouding omgeven project op papier. Begin 2006 bleek Project 880 de codenaam te zijn voor Avatar, een onthulling die veel opwinding in de blogwereld veroorzaakte. Op de eerste beelden moesten de fanboys echter nog tergend lang wachten.
Cameron wisselde intussen verklaringen over het revolutionaire karakter van Avatar af met de opmerking dat hij niet wist of hij wel aan de hype zou kunnen beantwoorden. De spanning was zodoende hoog opgelopen toen in juni van dit jaar op de vakbeurs Cinema Expo in Amsterdam en een maand later op Comic Con in San Diego enkele fragmenten werden getoond. Op 21 augustus volgde Avatar Day, een wereldwijde presentatie in geselecteerde 3D-theaters, wat tevens het definitieve beginsignaal voor de uiteindelijke marketingcampagne was.
Dat Cameron na hier en daar gerezen twijfels toch weer een doorslaand succes boekt mag een bijzondere prestatie heten. Opmerkelijk is vooral dat het gelukt is het gevoel te creëren dat alles aan Avatar nieuw, uniek in bijzonder is. Dat het verhaal op zichzelf niet al te originele variatie is op de verovering van Amerika op de Indianen blijkt daarbij nauwelijks van belang te zijn, net als het feit dat de liefdesgeschiedenis aanzienlijk minder stomend is dat die in Titanic.
Toen zo'n vier jaar geleden de plannen voor Avatar openbaar werden gemaakt stonden we net aan het begin van de heropleving van 3D in de bioscoop. Cameron haakte hier op in met de belofte dat Avatar een van de meest spectaculaire driedimensionale belevenissen ooit zou worden. Intussen is het 3D fenomeen al bijna gemeengoed geworden, en komt, objectief gezien, Avatar zelfs een beetje achteraan hobbelen. Maar dat telt nauwelijks, wanneer in de praktijk voor veel mensen Avatar de eerste kennismaking in de bioscoop zal zijn. En toegegeven, het ziet er ook prachtig uit. Vooral die geheimzinnige bossen met lichtgevende planten, de diepe afgronden en de vele rondvliegende monsters lenen zich voortreffelijk voor een 3D ervaring. In visueel opzicht, ook door de vreemde blauwe kleur die de Navi hebben, ademt de wereld van Pandora een heel eigen sfeer. Wat dat betreft is het Cameron wel degelijk gelukt een nieuw beeld te scheppen dat niet snel de gedachte aan een vervolg op Star Wars zal oproepen.
Een tweede technisch hoogstandje waar ook in de publiciteit zwaar op is ingezet is de techniek die performance capture heet. In het kort komt het er op neer dat de echte acteurs in de film in veel scènes vervangen zijn door digitale computeranimaties, hun avatars. Bij de opname spelen de acteurs in de studio hun rol terwijl ze volgeplakt zitten met sensoren die al hun bewegingen vastleggen. Die bewegingen sturen vervolgens hun door de computer geanimeerde tegenhangers. Ook dit is niet echt nieuw meer (Gollum in The Lord of the Rings kwam al op die manier tot stand), maar in films als The Polar Express en Beowolf zag het er nog beroerd uit. Bij Cameron werkt de techniek perfect. In het vaktijdschrift Screen International werd onlang al gespeculeerd over de vraag of er bij de uitreiking van de Oscars voor beste acteerprestatie misschien een aparte categorie voor avatars moet gaan komen.
