Een oorlogsfilm die een hommage brengt aan fantasie en verbeeldingskracht? Intrigerend idee, maar in De vliegenierster van Kazbek, dat zich afspeelt tegen de achtergrond van de Georgische opstand op Texel in 1945, wringt de gruwelijke oorlogswerkelijkheid met de sprookjesbenadering.
Texel 1945. Het is oorlog, maar niemand merkt er iets van. Het leven gaat zijn dagelijkse gang. Tot verdriet van de fantasierijke jonge vrouw Marie (Madelief Blanken), die zich verzet tegen de grauwe sleur. Het vooruitzicht om met de saaie blonde zoon van een strandjutter te moeten trouwen - haar arme ouders vinden hem een goede partij - deprimeert haar.
Maar alles verandert als een regiment Georgiërs in Duitse krijgsdienst op het eiland wordt gestationeerd. De knappe soldaten roepen bij de licht ontvlambare Marie fantasieën op over exotische avonturen. Hun romantisch-impulsieve levensinstelling ("we hopen niet op wonderen, maar rekenen erop") past bij haar verlangen naar een groots en meeslepend leven. Natuurlijk valt ze als een blok voor één van de Georgiërs, waarmee ze de minachting van de dorpsbewoners ("moffenhoer") over zich afroept. Het maakt geen indruk op Marie, die de benauwende dorpsgemeenschap de oorlog verklaart: "Jullie zijn bang voor alles. Voor blikken, voor woorden, voor ideeën." Haar romantische droom gaat aan flarden als de Georgiërs in opstand komen tegen de Duitsers, waardoor Texel verandert in een slagveld.
Scenarist Arthur Japin en regisseur Ineke Smits, die eerder samenwerkten bij het geslaagde Magonia, stellen de kijker bij De vliegenierster van Kazbek niet voor raadsels. Hun film, die een geestige pastiche op Sowjetmusicals bevat, pleit voor verbeeldingskracht en neemt stelling tegen bekrompenheid.
Daar zijn ze weer: de gereformeerde ouderlingen uit Nederlandse films die hel en verdoemenis preken. En daar is ook weer het cliché van de kluchtige verzetsman (Jack Wouterse), die staat voor het onmachtige Nederlandse verzet. Maar het grootste struikelblok is Maries blik op de werkelijkheid. De makers zien in haar een verbeeldingsrijke jonge vrouw met lef, maar de kijker ziet een onnozele dromer, die het zicht op de werkelijkheid verliest. Dat geldt ook voor die leuke romantische Georgiërs, die in hun impulsieve overmoed een kansloze opstand beginnen. Het naïeve sprookje De vliegenierster van Kazbek pleit voor verbeeldingskracht, maar die kostte in 1945 op Texel naar schatting duizend Duitsers en Georgiërs het leven. Het eiland was beter af geweest met minder verbeeldingskracht.
JOS VAN DER BURG
