Dat debutanten bergen moeten verzetten om hun eerste speelfilm van de grond te krijgen weet Peter Jackson als geen ander. In de jaren tachtig deed de autodidact er vier jaar over om zijn science fiction komedie Bad taste te voltooien. Het ontbrak hem aan een fatsoenlijk budget, hij speelde bij gebrek aan acteurs zelf een hoofdrol, en maakte de maskers voor de buitenaardse monsters in de keuken van zijn moeder.
Zes films, drie delen The lord of the rings en een wagonlading Oscars later behoort Jackson tot de meest succesvolle filmmakers van zijn generatie, maar de worsteling die aan zijn debuut vooraf ging is hij niet vergeten. In 2006 ontfermde Jackson zich over de van oorsprong Zuid-Afrikaanse regisseur Neill Blomkamp, die met een reeks reclamespots en de korte film Live in Joburg een groot talent voor technisch en visueel vernuft aan de dag legde. Op voorspraak van Jackson zou Blomkamp met de peperdure gameverfilming Halo zijn debuut maken, maar door een conflict tussen twee Hollywood-studio's werd het projekt afgeblazen. Jackson spoorde zijn protege aan om Live in Joburg tot een speelfilm te bewerken, en fungeerde daarbij als buffer tussen de debutant en de Amerikaanse
financiers.
Die uitzonderlijke voorgeschiedenis verklaart hoe Blomkamp er in slaagde District 9 met geld uit Hollywood te maken, zonder daarbij een knieval naar de grote studio's te doen. De film speelt zich af in de sloppenwijken van Soweto en werd daar ook opgenomen, waarbij een bevriende filmmaker in een volledig geïmproviseerde hoofdrol zijn acteerdebuut kon maken, met een accent dat voor het Amerikaanse publiek zonder ondertitels nauwelijks te volgen is. Desondanks ging District 9 afgelopen zomer als het grootste verrassingssucces in de Amerikaanse bioscopen de boeken in.
De film begint met een documentaire terugblik op de stranding van een stuurloos buitenaards ruimteschip boven Johannesburg, in de jaren tachtig. De uitgehongerde, insect-achtige vluchtelingen worden in een omheinde sloppenwijk ondergebracht, en verblijven daar twintig jaar lang onder erbarmelijke omstandigheden, terwijl lokale en internationale politici elkaar met juridische haarkloverij bestoken.Men besluit de kwestie uit te besteden aan een multinational, die meer in buitenaards wapentuig dan leven is geïnteresseerd, en een stuntelige bureaucraat deopdracht geeft de bewoners naar een afgelegen kampement te verplaatsen.
Met het originele uitgangspunt van District 9 verwijst Blomkamp overduidelijk naar het politieke monstrum van de apartheid, maar het gehannes met ongewenste vreemdelingen blijft ook ver buiten Zuid-Afrika onverminderd actueel. Het getuigt van lef dat Blomkamp zijn buitenaardsen een weerzinwekkend uiterlijk en een onvermogen tot menselijke communicatie gaf, waardoor de problemen niet met een eenduidigeoplossing afgehandeld kunnen worden.
Aanvankelijk werkt de film dan ook als een prettig ontregelende satire, waarbij hoofdrolspeler Sharlto Copley de lachers op zijn hand heeft. Gaandeweg weet Blomkamp echter steeds meer sympathie voor de buitenaardsen en de bureaucratische onbenul op te roepen, waardoor de film een afrekening met menselijk onvermogen lijkt te worden. Met District 9 laveert de maker in stijl en inhoud heel behendig tussen documentaire en drama, satire en actiefilm, maar uiteindelijk ligt de nadruk vooral op de actie.
Daarmee pakt de debutant fraai uit, waarbij het voor Amerikaanse begrippen lage budget van dertig miljoen enerverend spektakel niet in de weg staat. Het levert een hoogst originele en amusante genrefilm op, al is het vraag of het ijzersterke gegeven met een minder conventionele ontknoping vol wapengekletter misschien een bevredigender slotakkoord had kunnen krijgen. Dat neemt niet weg dat Jackson er goed aan deed Blomkamp op weg te helpen. Het is te hopen dat de Amerikaanse studiobazen het succes van diens debuut aangrijpen om meer jong talent de vrije hand te geven.
DOOR: BART VAN DER PUT
