Winston Churchill speelde een hoofdrol in de Britse geschiedenis, maar in het Engelse koningsdrama The king's speech is hij slechts een nevenpersonage. Toch wordt ook deze bijrol vertolkt door een acteerzwaargewicht, Timothy Spall. Het is typerend voor een tot in de puntjes verzorgde periodefilm, die wil doordringen in de ziel van een man die tegen wil en dank een hoofdrol moet gaan spelen.
De gedoodverfde Oscarwinnaar Colin Firth speelt prins Albert (1895-1952) als een door een zwak gestel gekwelde man, die leeft in de schaduw van zijn dominante vader, koning George V, en zijn impulsieve broer, kroonprins Edward. Zijn innige wens om vooral maar in die schaduw te blijven wordt invoelbaar gemaakt in de uiterst pijnlijke openingsscène, waarin de ernstig stotterende prins een tot de nok gevuld Wembleystadion moet toespreken. De galmend versterkte haperingen en stiltes gaan door merg en been.

Gesteund door zijn echtgenote Elizabeth, door Helena Bonham Carter gespeeld als een warme, geestige en toegewijde vrouw, probeert Albert zijn stotterprobleem de baas te worden.
Als niets helpt komt hij terecht bij spraaktherapeut Lionel Logue, een gesjeesde Australische acteur die spraakproblemen te lijf gaat met controversiële methoden. In zijn spreekkamer behandelt hij de koningszoon als als zijns gelijke - hij noemt hem zelfs ongepast familiair Bertie. De stijf-conservatieve Albert neemt hier openlijk aanstoot aan, maar blijft toch steeds terugkeren bij Logue, zelfs als deze het spraakgebrek wil oplossen door te wroeten in Alberts jongste jeugdherinneringen.

Het spetterende samenspel van de introverte Firth en de explosieve Rush is de hoofdattractie  van The king's speech. Maar er is meer. In claustrofobische decors zet regisseur Tom Hooper het persoonlijke drama van Albert effectief af tegen twee grote ontwikkelingen in de jaren dertig. Dicht bij huis is dat het enorme schandaal dat uitbreekt wanneer Alberts tot koning gekroonde broer Edward VIII wil trouwen met een twee keer gescheiden Amerikaanse vrouw, waarna hij tot aftreden wordt gedwongen. Tegelijkertijd zien we hoe op het Europese vasteland Hitler zich steeds duidelijker ontpopt als een bedreiging voor de wereldvrede. Prachtig is de scène waarin de net tot koning George VI gekroonde Albert met zijn familie kijkt naar een gefilmde speech van de Führer. Alberts bewondering voor het redenaarsschap van volksmenner Hitler lijkt het te winnen van zijn afkeer voor wat hij zegt.

The king's speech promoveert van een heel goede film tot een briljante film in de meeslepende finale, waarin koning George VI zonder stotteren de radiotoespraak uit de titel moet afleveren. Het is razend knap hoe Hooper de persoonlijke overwinning op een handicap laat samenvallen met een cruciale beslissing in de wereldgeschiedenis. Zou Engeland ook zo geestdriftig de nazi's bestreden hebben als de oorlogsdeclaratie van 1939 aarzelend, hortend en stotend was uitgesproken?
Historisch juist of niet: de film overtuigt je ervan dat die toespraak een wereld van verschil heeft gemaakt.

(Fritz de Jong)