De Belgische Vanja d’Alcantara liet zich voor haar debuutfilm Beyond the steppes inspireren door het lot van haar Poolse oma, die in 1940 door de Russen naar Kazachstan werd gedeporteerd. De ingetogen film maakt de verstikkende nachtmerrie zonder (melo)dramatisch spektakel voelbaar.

Beyong the steppes opent met een ontroerende, stille scène, waarin een man en een vrouw van elkaar en hun baby genieten. Het is een afscheidsscène, want de man moet als Poolse officier gaan vechten tegen de binnenvallende Russen.
Een tijdje later wordt de deur van het huis door Russen ingetrapt. ‘Je gaat een lange reis maken’, zeggen ze tegen de officiersvrouw, die Nina heet. Met andere vrouwen wordt ze met haar kind gedeporteerd naar Kazachstan. Nina’s misdaad? Ze behoort als officiersvrouw tot de Poolse elite die de Russen willen uitroeien.

Het leven op de steppe in Kazachstan, waar de vrouwen dwangarbeid verrichten, is zwaar, maar de grootste klap komt als Nina’s kind ziek wordt. Hoe aan medicijnen te komen? De geschiedenis die Beyond the steppes vertelt had makkelijk een conventionele (melo)dramatische kampfilm, zoals het in Siberië spelende Within the whirlwind van Marleen Gorris, kunnen opleveren, maar Vanja d’Alcantara houdt het klein en ingetogen.
Stilistisch is de film interessant doordat er geen mediumshots in voorkomen: close ups en weidse landschapshots wisselen elkaar af. Dat werkt goed: de close ups trekken de kijker Nina’s hoofd in en de uitgestrekte landschapsbeelden illustreren haar nietigheid in een omgeving, waarin de zomers verzengend heet en de winters gruwelijk koud zijn.

Beyond the steppes is geen perfecte film - sommige scènes ogen simplistisch - maar de poëtische beeldtaal van cameraman Ruben Impens (die ook de beelden schoot van Adem Ð ook te zien vanaf deze week), het prachtige acteren van hoofdrolspeelster Agnieszka Grochowska, en de intelligente, aangrijpende slotscène duwen de bezwaren naar de achtergrond.

(Jos van der Burg)