Jason Reitman (32) werkt in zijn nieuwste film Up in the air voor het eerst samen met zijn vader, regisseur Ivan Reitman. 'Ik wilde twee films zonder hem maken, om te laten zien dat dat ik zelf, op eigen kracht, een regisseur ben.'

door Eline Besselink

Omdat niemand zijn film Thank you for smoking wilde maken, begon Jason Reitman zes jaar geleden te schrijven aan het script van Up in the air. Het gelijknamige boek van Walter Kirn, over een man die leeft van het ontslaan van mensen en obsessief airmiles spaart, vormde de basis voor de film waarin George Clooney de rol van hoofdpersoon Ryan Bingham speelt.

Het duurde zo lang voor de film gemaakt werd, omdat Reitman twee keer werd onderbroken: Thank you for smoking (2005), een satirische film over een lobbyist uit de tabaksindustrie, kon toch gemaakt worden en Juno (2007), over de zwangere tiener Juno die geschikte ouders voor haar kindje zoekt, kwam op zijn pad. "Dat was zo'n goed verhaal, dat ik wist dat ik er de rest van mijn leven spijt van zou hebben als ik het niet zou regisseren," zegt Jason Reitman (32) tijdens een persbezoek in Londen.

"Ik houd van the tricky stuff, ik word er op een of andere manier naar toe getrokken. Als ik scenario's lees die nergens over gaan, raak ik verveeld. Als de manier waarop mensen meestal denken wordt aangevochten, word ik enthousiast."

Thank you for smoking werd door kenners omarmd en Juno kreeg een Oscar. "Ik heb wel even gedacht: het maakt niet uit wat ik hierna ga maken, het wordt toch een mislukking," zegt Reitman. "Bij de loopnummers van atletiek was ik in de aanloop naar een wedstrijd altijd heel nerveus. Maar als eenmaal het startschot heeft geklonken, denk je niet meer na en ren je gewoon. Je bent niet meer bang. Zo zie ik regisseren ook. Je moet toch aan het werk."

In Up in the air, vanaf morgen in de bioscopen, brengt Ryan Bingham (George Clooney) het grootste deel van het jaar in een vliegtuig door. Hij wordt door bedrijven door heel Amerika ingehuurd om mensen te ontslaan. Een leven in vliegvelden, vliegtuigen en hotelkamers bevalt hem goed; in zijn eigen huis voelt hij zich niet thuis. Het belangrijkste doel: de tien miljoen airmiles van de vliegtuigmaatschappij binnen halen en daarmee een status bereiken die maar zes andere mensen ter wereld hebben bereikt.

Bingham krijgt op een gegeven moment een jonge collega (Anna Kendrick) onder zijn hoede, die de mogelijkheden onderzoekt om mensen via een beeldscherm met videoverbinding te onslaan en ontmoet een vrouw die net zo is als hij. Alex (Vera Farmiga) reist voor haar werk heel het land door en is net zo'n fanatieke airmilesspaarder als Ryan Bingham.

"Ik ben zelf ook geobsedeerd door airmiles," zegt Reitman, die per jaar in kilometers een paar rondjes om de wereld vliegt. "Waarom verzamelen mensen Disneyfiguurtjes? Het gaat om het sparen, niet zozeer om wat je er mee doet."

Al bij het schrijven van het script had Reitman George Clooney in gedachten voor de rol van Ryan Bingham. Een plan b, voor het geval Clooney niet zou willen meewerken, had hij niet. "Ik heb er nooit bij stil gestaan en gewoon gehoopt dat ik er nooit over na hoefde te denken. George zei: 'Ik heb het gelezen, ik vind het leuk, ik doe mee.' Hij begreep de link tussen zijn personage en zijn eigen persoon en vond dat niet erg. Hij heeft nooit gevraagd iets aan te passen of gezegd: dat doe ik niet."

Toen het boek Up in the air in 2000 werd uitgebracht, was de economie op een hoogtepunt; ten tijde dat de film gemaakt werd, zat de wereld in een diepe economische crisis. In Reitmans verhaal zit een serie korte fragmenten van mensen uit Saint Louis en Detroit die echt ontslagen zijn en die voor de camera vertellen over wat hen is overkomen. Op een advertentie waarin deze mensen gezocht werden, kwamen postzakken vol emotionele brieven binnen bij de makers.

"Die scènes waren tijdens het schrijven bedoeld als komische noot tussendoor. Maar ten tijde van de opnames was de situatie drastisch veranderd, we gingen van een economische boom naar een van de ergste recessies uit de geschiedenis. Ik voelde me er niet goed bij om Thank you for smoking-achtige ?scènes te maken over iets dat zo dramatisch en realistisch is."

Jason Reitman is de zoon van Ivan Reitman, die onder andere in de jaren tachtig de film Ghost busters regisseerde. Bij Up in the air, dat al in de prijzen viel bij de jaarlijkse filmprijzen van de Amerikaanse filmorganisatie National Board of Review, werkte Ivan als producer. Het is daarmee de eerste film waarbij vader en zoon Reitman samenwerken. "Ik had bedacht dat ik twee films moest maken om mijn naam te ?vestigen en te laten zien dat dat ik zelf, op eigen kracht, een regisseur ben. Pas daarma wilde ik met mijn vader samenwerken. Ik laat hem alles zien sinds ik vroeger mijn huiswerk aan hem liet zien. Niets maakt me trotser dan mijn naam naast die van hem op de aftiteling te zien staan."

Een klassiek happy end heeft de film, die zondag bij de uitreiking van de Golden Globes ook nog kans maakt op zes awards, niet. Daar houdt Reitman niet van. "Ik heb het ook geen moment overwogen. Up in the air heeft geen happy end nodig, het zou zelfs goedkoop zijn geweest. Er zijn genoeg films die willen dat je verliefd wordt, omdat je romantiek op het bioscoopdoek ziet. Ik wil mensen juist verbinden door het laten voelen van de pijn van het alleenzijn."

Met romantische komedies heeft Reitman ook niet veel op. "Daar heb ik niks over te zeggen. Ik heb wel elementen uit dat genre gebruikt, zoals Ryan die over een vliegveld rent om naar Alex' huis te komen. Maar ik vind dat het pijn moet doen om voor een moment van reflectie te zorgen. Ik wil dat mijn films als een spiegel werken: ik wil dat mensen zichzelf zien, ik wil ze niet veranderen."