Denkt u dan dan dat homo's geen lol hebben? "Jawel, maar alleen in woestijnen." De film Darwins verstekeling komt binnenkort in de bioscoop.

door Loes de Fauwe

Wat heeft u sinds de terugkeer van de Beagle gedaan?
"We zijn bezig met een Engelse versie van alle vijftig afleveringen. Die moet naar de States. Er moet nog wat worden verdiend. En ik ben bezig aan een boek."

Na de film denk je vooral: wat zal hij iedereen missen.
"Absoluut. Het is zo'n intensieve manier van samenleven op zo'n schip. Die jonge mensen die daar dapper bovenin de masten zaten, die zo veel weten. Geweldig! Daar zijn diepe vriendschappen ontstaan. En dan zijn ze opeens allemaal weg."

In de film heeft u een grotere rol. Dat maakt het leuker.
"Zeker voor mij. Ik denk dat de film is wat regisseur Hans Fels eigenlijk in aanvang in zijn hoofd had. Het was ook zijn idee dat ik al mijn eerste drukken van Darwin mee zou nemen, en het werkte inderdaad."

Mee op zo'n reis, die kans krijg je natuurlijk maar één keer in je leven.
"Maar één keer in een reeks van levens, buitengewoon. Kijk, die kamelen daar... Ik hou niet zo van kamelen, ik hou ook niet van de woestijn. Dat komt... Reisschrijvers, zeker de Engelse, zijn te verdelen in twee groepen. Je hebt schrijvers die graag door droge, zanderige, hete woestijnen reizen,  en die zijn allemaal, zonder uitzondering, homoseksueel. Heteroseksuele schrijvers reizen liever in de binnenlanden. Stroomopwaarts, liefst door heuvelachtige gebieden, vol leven, vochtigheid en zware vegetatie, wat parasieten...."

U beschrijft het als de liefde bedrijven met een vrouw.
"Dat is het precies!"

Denkt u dan dat homo's geen lol hebben?
"Jawel, maar alleen in woestijnen! Neem Thesiger (Wilfred Thesiger, Britse ontdekkingsreizger, 1910-2003, red). Thesiger kwam terug van een expeditie door de woestijn, roepend met die geaffecteerde stem: 'Achttien kamelen hadden we, nog maar eentje over, heb ze allemaal gehad'. Ik interviewde hem ooit voor The Times. Geweldige man. Woestijnreiziger. Ik wilde van Thesiger wat foto's voor bij mijn verhaal, hij had een hele wand vol met van die leren fotoalbums. Ik reikte naar zo'n album en opeens greep hij mij met die enorme hand van hem vast en riep: 'Not that one, dear boy!'

"Thesiger liep er bij als in de jaren dertig, met die tweedjas en die grote schoenen, onberispelijk, maar niet echt schoon, vrees ik. Op enig moment haalde hij zijn zakdoek te voorschijn – Thesiger had ook een enorm grote neus,  een soort zandfilter eigenlijk, en die zakdoek had hij blijkbaar ook sinds de dertiger jaren niet gewassen want toen hij die opende kraakte het, 'crunch crunch' , zo hard dat de kat de serredeuren uit vloog."

De film ging tijdens Sail in première.
"Ik was erbij, en ik zat helemaal vooraan, verrukkelijk. De eerste vertoning was het geweldig, maar de tweede nog beter. Ik was even op de clipper geweest en was de tijd vergeten, dus ik kwam sluipend de zaal in, iedereen was er al en opeens stonden ze allemaal op en begonnen ze te applaudiseren. Ik plaste bijna in mijn broek van opwinding."

In de film zie je opnieuw dat u op het schip in- en in-gelukkig was.
"Dat was ik ook. Het was nog mooier dan ik van te voren had gedacht. Ik ben een oude man, kon gaan zitten en genieten. Die lege horizon...Het lijkt leeg en eenzaam, bijna onmenselijk, maar dan opeens heb je dolfijnen langs het schip, die met je komen spelen.  Ze zwemmen langs en kijken je echt aan, heel vriendelijk. Ze lijken te zeggen: kijk eens wat ik allemaal kan. En wat doe jij?"

U was even Darwin, uw held.
"Het was echt emotioneel. Helemaal op de Galapagoseilanden, precies op de plek waar hij zijn kampement had. We zagen precies wat hij zag, we konden precies nagaan waar hij is geweest want daar is niets veranderd. Je voelde zijn aanwezigheid. Dààr realiseerde hij zich dat niets op aarde stabiel is, door die vinken met die verschillende snavels."

Hoe lang moet je dan wel niet wennen aan het gewone leven aan de wal?
"Nou lang. Maar gelukkig kon ik meteen hier in Amsterdam aan de gang. En ik wist niet wat mij gebeurde. Ik word op straat aangesproken, geweldig. Daar kan ik geen genoeg van krijgen. Nog steeds niet. Ik ben wereldberoemd in Nederland! Mensen zeggen: dank je wel, ik heb zoveel van die uitzendingen geleerd."

Maar uw vrouw, in Engeland, belde vooral halverwege de trip alleen om te vragen: waar heb je de sleutel van het schuurtje gelaten.
"Ja! Ik was vol van de walvissen en zij zei: 'mooi allemaal, maar waar is die sleutel'. Ha! Nu komt zij ook geregeld over. Amsterdam is zo prettig. Het lijkt  op Oxford."

Waar zullen we een foto maken?
"Nou, ik wil wel naar de orang oetans. Over een  orang oetan heb ik nog een mooi verhaal. Het was in een orang-opvang op Borneo. Daar was een klein orangvrouwtje. De verzorgster zei: ik ga je aan haar voorstellen. Dat deed ze door op mijn hoofd te kloppen en toen op haar hoofd, zo van: dat is een vriend. Grote glimlach bij dat orangvrouwtje! Dat had die verzorgster nooit meegemaakt, die kleine viel op mij! Dus ze mocht uit de kooi. We hebben geknuffeld. Opeens greep ze mij bij mijn pols en legde mijn hand zo op haar clitoris. Ha! O jee, zei ik nog, dit is een situatie waarin een Engelse heer nimmer terecht moet komen. Gelukkig liet ze mij snel weer gaan."

Hoe voelde het trouwens? Net als bij mensen?
"Nee, nogal rubberig eigenlijk, en nogal groot. Later hoorde ik van een etholoog dat orangs de enige apen zijn voor wie mensen seksueel aantrekkelijk kunnen zijn. "

We hebben hier een rel gehad rond een gorilla, Bokito, die in de dierentuin agressief werd tegen een vrouwelijke bezoeker.
"Ze zal hem wel aangestaard hebben. Dat moet je nooit doen, zelfs niet bij baby's....Ik ben trouwens een keer met een babygorilla geslapen. In Congo. Die lag zo in mijn arm, heel genoeglijk. We hadden wel alle twee diarree, dus het werd nog een vreselijke bende. Maar hij was zo lief. Als ik hem een kus op zijn kop gaf, ging-ie zachtjes knorren."

Nu is na deze reis de vraag: wat kun je dan nog doen?
"Met de VPRO praat ik over een nieuwe serie, over grote natuurhistorici. Per aflevering hun leven en hun ontdekkingen. Te beginnen met Niko Tinbergen, etholoog. En dan natuurlijk Lorenz. We hopen dan ook iets met de BBC te doen. Het zal mooi zijn om weer op reis te gaan."

Wat valt er voor u in de natuur nog te ontdekken?
"De grote zoektochten zijn nu op celniveau. Het is fascinerend dat straks alles van ons bewustzijn en ons gevoel zal worden verklaard door chemie in de hersenen. Dat is zo ingewikkeld, zo mooi."

Zoals het ontdekken van dna.
"Precies. Nu is het echt wachten op weer zoiets groots."

Welk wetenschappelijk nieuws raakt u echt?
"Alles wat te doen heeft met diergedrag. Het sociale leven van de Coal Tits, dat zijn vogeltjes, wat dan ook. Het moet fundamentele natuurhistorie zijn."

In de VS hebben ze apen leren lezen. Gaan we nog ontdekken dat dieren veel intelligenter zijn dan we denken?
"Absoluut. En het zal grote schokken geven. Hebben vissen vrienden? Het antwoord is ja. Echt, zalmen communiceren met elkaar, onderweg in de rivieren in de oceanen. Ze herkennen elkaar. Als je zulke dingen weet, ga je ze niet meer opeten, hè. Ik ben zo geïmponeerd geweest door een orka, een killer whale, die het strand op schoof en een zeeolifant greep. Hij kwam daar terug met zijn zonen en dochters om  dat op het strand, waar geen prooi lag, met ze oefenen. Hij deed het voor! Dat geeft je allerlei prachtige gedachten, nietwaar? Over leren."

Hoopt u niet mee te maken dat een andere planeet wordt ontdekt, waarop leven voorkomt? Dat u daar dan heen kunt?
"Als daar leven zou zijn, natuurlijk. Maar niet de maan. Geen woestijn. En al helemaal niet als ik dan in een raket moet met hoe heet hij, Wubbo Ockels. Ha! Liever niet. "Wat mij bovendien een beetje tegen staat is dat je dan ruimteziek kunt worden en je braaksel om je heen blijft hangen."

Dus eerst maar over de Beagle schrijven.
"Mijn verhaal, maar wel met veel meer wetenschap er in. Maar ik dicteer, hè, want met schrijven heb ik nog steeds problemen. Jarenlang kon ik niet schrijven. Vreselijk, dan weet je niet meer wat je moet doen. Want schrijven komt vanuit je onderbewustzijn, dus daar heb je geen invloed op. Maar ik heb van de VPRO deze geweldige vrouw gekregen om mee te werken, ze heet Fleur en met haar gaat het schrijven beter. De verhalen komen terug. Ik dicteer nog, maar het is weer een begin."

Darwins verstekeling: Beagle, in het kielzog van Darwin draait volgende week.