Drie jaar geleden markeerde de romanverfilming Let the right one in de internationale doorbraak van regisseur Tomas Alfredson. Met het ontroerende Let the right one in, over de liefde van een gepest jochie voor een vampiermeisje, betoonde de jongste Alfredson zich een begenadigd stilist, die onuitgesproken gevoelens trefzeker en genuanceerd in beelden kan overbrengen. Hollywood maakte prompt een herverfilming (Let me in) en lonkte naar de maker, die voor de oversteek bedankte.
De nieuwe film van Tomas Alfredson is een kostbare en prestigieuze Europese coproduktie, gebaseerd op John le CarrŽ's klassieke spionageroman Tinker, tailor, soldier, spy uit 1974. Het boek werd vijf jaar later tot een populaire en geslaagde, zevendelige BBC-serie bewerkt. De omvangrijke plot is voor de twee uur durende film ingrijpend ingedikt, en draait om de pogingen van de ontslagen spion George Smiley om de identiteit van een Soviet-mol in de top van de Britse Secret Intelligence Service te achterhalen. Het is een gecompliceerde operatie, die zich begin jaren zeventig in en rond Het Circus voltrekt, zoals het hoofdkwartier in Londen genoemd wordt, al spelen gebeurtenissen in Boedapest en Istanboel ook een rol.
Het ingetogen en cerebrale werk van Le Carre werd bij publicatie als een reactie op de flamboyante avonturen van James Bond opgevat, en Tinker tailor soldier spy is dan ook een volmaakte tegenhanger van de Bondfilms geworden. Vakjargon en codenamen worden niet toegelicht, de spannendste scene draait om een papieren dossier en een aktetas, en glamour en machismo maken plaats voor bedompte kamers met tl-verlichting en een zwijgzame oude held in regenjas en hoornen bril. De fascinerend onderkoelde Gary Oldman laat zich als George Smiley nooit in de kaarten kijken, maar net als bij hun Zweedse vampierfilm slagen Alfredson en cameraman Hoyte van Hoytema er met een nauwgezette aanpak goed in om onbenoemde zaken visueel over te brengen. De hoofdzakelijk in mistige bruintinten gedrenkte fotografie en stemmige locaties geven de wereld waarin Smiley opereert een drukkend karakter, dat uitstekend past bij de argwaan en paranoia van de Koude Oorlog.
In vorm en sfeer behoort Tinker tailor soldier spy onmiskenbaar tot de beste films in het genre, maar de scenarioschrijvers hebben de roman dermate rigoureus ingedikt dat onbevangen kijkers gemakkelijk in het labyrint kunnen verdwalen. De rolbezetting heeft geen gebrek aan markante koppen en uitstekende acteurs, maar wanneer er van een viertal mogelijke mollen meerderen edelfigurant blijven ondergraaft dat de spanning en een goed begrip van de verhoudingen.Helemaal geslaagd is de eerste Engelstalige film van Alfredson dus niet, maar het is duidelijk dat de regisseur voor grootse cinema in de wieg gelegd is.
(Bart van der Put)
