Carsten Nicolai is één van de hoofdgasten op het Gogbot-festival, dat morgen begint. Als Alva Noto, de nom de plume waaronder de Duitser muziek maakt, presenteert hij daar zijn UNITXT-project. Wat het Enschedese publiek morgenavond (22.30 uur) kan verwachten op de Audio Visual Night in poppodium Atak? Een opzwepende koppeling van geluid (120 beats per minute) en spectaculaire lichtbeelden.

‘Alva Noto’ geldt als pionier op het gebied van de koppeling van elektronische muziek aan elektronisch beeld en omgekeerd. Hij laat lichtpulsen en elektronische beelden als klanken uit de luidsprekers komen. UNITXT is een project uit 2008 waarbij het geluid altijd 120 ‘beats per minute’ is en Nicolai consequent met vierkwartsmaten werkt, maar wat tegelijk een spectaculair lichtspel op het videodoek oplevert.
„Wat ik in Enschede breng, is een speciale versie van UNITXT met driedubbele projectie, die ik samen met een softwarebedrijf heb ontwikkeld”, vertelt Nicolai. „Het is een geavanceerde variant van mijn eerdere werk. Ik kan een bepaalde klank nu niet op één, maar wel op vijftien verschillende manieren tegelijk laten zien. Ik kan dat proces ook nog beïnvloeden. Het is een complex geheel, dat ik nog maar een paar keer kon uitvoeren.”
Nicolai werd in 1965 geboren in Karl-Marx-Stadt in de toenmalige DDR en studeerde landschapsarchitectuur in Dresden. Sinds de jaren negentig is hij actief als beeldend kunstenaar en als muzikant. In beide disciplines wordt zijn werk gekenmerkt door een strakke, op het eerste oog steriele vormgeving. Daarbinnen is op subtiele wijze ruimte voor ‘toevalselementen’. Hij vertegenwoordigde Duitsland op prestigieuze tentoonstellingen als de biënnales van Venetië, Singapore en Moskou.
„Ik houd ervan om gericht voor publiek te werken. Veel kunstenaars zijn egocentrisch. En dat is in zekere zin ook goed. Als je iets maakt moet dat toch in eerste instantie relevant voor jezelf zijn. Je moet als kunstenaar zelf gefascineerd zijn door je werk. Er energie uit kunnen putten en noem maar op. Maar als dat het geval is, kan het die betekenis vervolgens ook voor anderen - het publiek - hebben. En dat maakt het voor mij waardevol.”
Al jaren wordt keer op keer het etiket ‘minimal’ op de muziek van Alva Noto geplakt. Daar kan hij niet zoveel meer mee: „Ik weet eigenlijk niet zo goed meer wat minimal vandaag de dag nog betekent. Ik weet wel dat wij bij ons platenlabel Raster-Noton nog altijd vasthouden aan die ver doorgevoerde abstractie uit onze begintijd.”
Als Alva Noton werkt Nicolai zelden of nooit met normale synthesizerklanken. Doorgaans zijn het glitches, afvalgeluiden als ‘kraken’ en ‘knetters’ die geproduceerd worden door elektronische apparatuur. In een artikel over Raster-Noton vroeg een toonaangevend Duits tijdschrift zich af waar de grens ligt tussen ‘georganiseerd geruis’ en de traditionele opvatting over muziek. „Die grens vervaagt”, zegt Nicolai beslist. „Hij is zelfs al voor een belangrijk deel verdwenen. Het komt er op neer dat iets muziek is als de kunstenaar het zo noemt en de luisteraar het zo ervaart en accepteert. En ik denk dat daar nog een enorm terrein braak ligt om te onderzoeken.”
Ondertussen had Nicolai afgelopen zomer nog een heel ander project lopen in Berlijn. Op de buitenwanden van de Temporäre Kunsthalle, een grote witte schoenendoos aan de oostzijde van Unter den Linden, mochten bezoekers en voorbijgangers naar eigen inzicht kleurige, driepotige stickers plakken. Nicolai ontwierp de stickers, maar oefende geen invloed uit op de patronen die geplakt werden.
„Ik wilde iets speels. Er zijn in totaal zo’n 100.000 stickers geplakt. Ik ben geïnteresseerd in hoe de natuur zichzelf organiseert. En dat zelforganiserende principe is bij het plakken van die stickers door grote groepen mensen net zo goed aanwezig als bij de vorming van bijvoorbeeld een sneeuwkristal.”