'Jazz is niet dood, er hangt een raar luchtje omheen.' Het veelgebruikte Zappa-citaat, is beperkt houdbaar, zo blijkt. De jazz ruikt jonger dan ooit.

door Ton Ouwehand

Tussen internetters die van jazz hou­den circuleert sinds deze week een nieuwsbrief met de weinig verhef­fende titel: de jazzliefhebber sterft langzaam uit. Het gaat om de uit­slag van een onderzoek naar de muzikale smaak van de Nederlander. Daarin wordt gesteld dat de typische jazzliefhebber een goed opgeleide man van boven de vijftig is. Binnen de groep zestigers houdt een op de tien Nederlanders van jazz en boven de ze­ventig zelfs één op de vijf.

Jazz is dus iets voor oude mannen. De on­derzoekers gaan er vanuit dat het leven ein­dig is. En dan zal het inderdaad wel een keertje afgelopen zijn met de jazzliefheb­ber. Alleen dringt de vraag zich op wat de­ze onderzoekers eigenlijk verstaan onder een jazzliefhebber. Waarschijnlijk de men­sen die weten wie Oscar Peterson was en die wel eens een cd van Charlie Parker of Miles Davis kopen bij de Bijenkorf.

De werkelijkheid is heel anders. Jazz leeft meer dan ooit onder jongeren. De jazz zelf is volop in beweging. Binnen de jazzwereld worden voortdurend grenzen verlegd. Het feit dat musici als Eric Vloeimans, Benja­min Herman en Anton Goudsmit die een heel nieuwe generatie jazzliefhebbers aan­spreken alle drie een keer de Boy Edgar Prijs kregen, is in dat opzicht veelzeggend.

En dat de North Sea Jazz- brochure meldt dat de jazzy zingende Caro Emerald is ge­vraagd om dit jaar een van de openingscon­certen van North Sea Jazz te verzorgen, zegt ook genoeg. Het kan ook dichter bij huis. Bij het Enschedese jazzpodium De Tor meldde zich in februari dit jaar een jon­gen die vrijwilliger wilde worden. Maar hij kon pas vanaf 19 april. Want hij moest eerst zestien worden. Of neem het Hengelo’s Jazz Quintet. Drie jaar geleden opgericht om als muziek­schoolensemble deel te nemen aan het Prinses Christina Concours in Amsterdam.

De groep werd tweede. En vrijdagavond verzorgt het Hengelo’s Jazz Quintet, inmid­dels losgezongen van de muziekschool het openingsconcert van het Grolsch Internatio­nal Jazz Festival. Op de Nederlandse Jazzdag begin deze maand in Amersfoort had de groep een kraampje waar men de debuut- cd kon reserveren die begin volgende maand wordt gepresenteerd. En de gemiddelde leef­tijd van de leden van het Hengelo’s Jazz Quintet? Zestien jaar. Je moet alleen niet ver­baasd zijn, als de leden van de groep niet meer met dode jazzlegendes als inspiratie­bron komen aanzetten. Zij spelen Oscar Pe­terson niet na. Richten zich niet op Miles Davis of Charlie Parker. Zij vinden Kyteman inspirerend en Roy Hargrove. Ze spelen jazz. En dat doen ze ook met succ­ces op plekken waar helemaal niet op deze muzieksoort wordt gerekend. Zo wonnen ze de Kunstbende en stonden ze op het BAM! Festival.

Jazz leeft meer dan ooit bij jongeren. Bij de zangtalentenwedstrijd X-Factor hadden de kandidaten vorige week de opdracht met een big band onder leiding van jazzsaxofo­nist Allard Buwalda op te treden. Inclusief de integrale herhaling leidde dat tot twee he­le avonden muziek op jazzbasis op RTL4. Een commerciële zender programmeert zo­iets echt niet als de doelgroep aan het uitster­ven is.

De verjonging van de jazz is ook het staats­hoofd opgevallen. Het kan geen toeval zijn dat het hare majesteit dit jaar heeft behaagd om Peter Guidi koninklijk te onderscheiden. De in Amsterdam neergestreken Schotse jaz­zmusicus mag worden gezien als de nestor van jeugdjazzorkesten. De jeugd staat veel meer open voor allerlei soorten muziek. Ook voor jazz. Dat zegt saxofonist/docent BennieWaanders, die in oktober 2007 The Little BigWonder Band oprichtte. Een big band waarvan de leden tussen de twaalf en zestien jaar oud zijn.

„Het bleek direct vanaf het begin dat bij kin­deren vanaf 12 jaar dat gevoel voor jazz, voor swing, latent aanwezig is. Het eerste stuk dat op de lessenaars lag was ‘Georgia’. Direct toen ze begonnen te spelen, was er geen twijfel mogelijk. Wat swing betreft is er hele­maal niets aan de hand. Die kleintjes swin­gen als de neten. Natuurlijk, je moet wel re­peteren. Je moet de neuzen dezelfde kant op­krijgen, maar die jazzfeeling was er vanaf het begin. De liefde voor jazz ook. Die kinde­ren gingen steeds meer luisteren naar jazz. Ze gaan ook naar De Tor.”

Twee jaar geleden is hij al met een jeugdbig­band begonnen in Oldenzaal: de No Stress Big Band. „Die kinderen zijn nog jonger. Op de muziekschool merk je het ook bij leerlin­gen.

Er is veel meer interesse in jazz. De kin­deren hebben hun oren meer alle kanten op staan. Ze zijn toleranter naar andere soorten muziek. Ik weet nog dat mijn moeder inder­tijd ‘Du’ van Peter Maffay mooi vond. Ik vond het ook wel een geinig liedje, omdat het zo vaak moduleerde. Maar ik peinsde er niet over om dat toe te geven. Ik zag me in het jongerencentrum en dan zeggen: ik vind Peter Maffay wel interessant. Ze zouden me kielhalen. Dat is in deze tijd heel anders. Ie­dereen is veel toleranter, ze staan veel meer open voor allerlei soorten muziek. En het gaat allemaal ook sneller. Als je iets niet kent, typ je het in bij YouTube. Je ziet het ge­lijk.”

Big Bang, het jazzorkest dat trompettist/docent Bert Fransen tien jaar ge­leden oprichtte bleek ook zo’n schot in de roos. „Het is een big band voor de leeftijdsca­tegorie van 13 tot 20 jaar. Voordat ze bij het orkest kwamen, waren de leden nog niet in aanraking gekomen met jazz. Door het spe­len in het orkest zijn ze gaan luisteren naar die muziek. In de begintijd was dat de New Cool Collective Big Band. Dat vonden ze he­lemaal te gek. Dan komt Kyteman opzetten en dan zie je in het orkest kinderen die daar totaal fan van zijn. Caro Emerald en Gare du Nord, spreekt ze ook heel erg aan.” Hij is met het orkest begonnen omdat hij op de muziekschool een big band voor volwas­sen leidde, waar totaal geen verloop in zat.

„Dat vond ik jammer, want er stonden kin­deren te trappelen om daarin mee te kun­nen spelen. Maar dat kon niet, je stuurt geen orkestleden weg. Ik ben toen begon­nen bij collega- docenten te vragen welke van hun leerlingen geschikt zouden zijn voor een big band.” Wat volgde was een re­petitie waarbij een hele big band-bezetting aanwezig was. „In die tijd was mailen nog geen optie”, zegt hij lachend. „Ik belde ze al­lemaal op.” Met ‘misschien’ nam hij geen ge­noegen. „ Ze móesten toezeggen dat ze naar die eerste repetitie zouden komen. Daar ben ik twee weken druk mee geweest. Maar het heeft geloond. Op de eerste repetitie konden ze direct horen hoe gaaf zo’n big band klinkt. We hadden een big band compleet en iedereen is gebleven.” Ze zijn net terug van een week Hongarije.

„We hebben deelgenomen aan een jeugdfes­tival. In vierenhalve dag hebben we zeven concerten gegeven. We hebben in Boeda­pest op straat gespeeld. En dan staan er zo vier- vijfhonderd mensen omheen. Dat is ge­weldig. Een enorme stimulans voor die kin­deren.”

Ieder orkestlid heeft tijdens zo’n reis een ei­gen taak. „De een zorgt voor de boxen, de ander voor de lessenaars, weer een ander voor de microfoons. Met een kwartiertje staat alles. Zo’n indruk vergeten de kinderen nooit meer. Eens in de twee jaar maken we zo'n concertreis. En het andere jaar doen we mee aan het Prinses Christina Concours in Amsterdam. Zo is het de afgelopen acht jaar gegaan." Bing Bang is ook een van de projecten waar Bert Fransen mee bezig is. Vier jaar geleden richtte hij de Big Bandits op, speciaal voor de jongere kinderen van tien tot veertien jaar. "Wij denken dat veel kinderen bevooroordeeld zijn als het om muziek gaat." Maar dat duurt doorgaans maar even. "Als ze aan het musiceren zijn, denken kinderen niet in muzieksoorten, alleen nog in goede en slechte muziek."

Nog één voorbeeld dan... "Vanuit de muziekschool hebben we een project gedaan in Metropool", vertelt Fransen "Achttien zangers en zangeressen. De winnaar mocht mee naar Hongarije." Laura van Eden won. "Zij doet ook mee met het concert op het Enschedese jazzfestival."De Leeftijd? "Jong natuurlijk. 16 jaar."'

Waar te zien?
Grolsch International Jazzfestival
Vrijdag 21 mei om 20.15
Grote Markt in Enschede.