De Dijk sluit maandag Ribs & Blues in Raalte af. Opnamen voor de nieuwe cd beginnen deze week. "Iets moois moet altijd omgeven blijven door raadsels."

door Jan Vriend
foto: GPD/VPRO

De Dijk bestaat dertig jaar. Dertig jaar, waarin de groep bewees dat rock ook in het Nederlands kan. En dat de teksten van schrijver/zanger Huub van der Lubbe tijdloos zijn. „Een liedje maken begint met het vangen van magie.”
In zijn werk zoekt hij steeds naar de vonk van verbroedering. Maar vraag hem niet naar het recept. „Schrijven is twijfelen.”

Toch wel handig dat hij als scholier ervaring opdeed als misdienaar. „Dat was beter dan stil achter in de kerkbanken te zitten. Op het altaar had je wat te doen. Het was toch een beetje theater.” Hem hoef je dus niks te vertellen over de achtergrond van Pinksteren. Hoe de heilige geest uit de hemel neerdaalde om het volk op aarde inspiratie te geven. Een vonk van boven voor kracht van binnen. Ongrijpbaar, maar met effect. Bij het maken van een liedje werkt het net zo, legt hij uit.
„Vraag niet wat er precies gebeurt, maar opeens is er zo maar die ene zin waarin een wereld van gevoel schuil gaat. Een poging om het
onzegbare te zeggen. En dan volgt uit het niets de muziek om de woorden aan te kleden. Als dat geheel zich meester maakt van je publiek heb je dezelfde magie als uit het pinksterverhaal.”

De Dijk speelde in Amerika, in Moskou en St. Petersburg. Ook in zalen waar ze weinig zullen hebben begrepen van de woorden. „Dan zie je dat je met muziek en gevoel een internationale snaar pakt die iedereen raakt. Zo zorgt de magie dat je elkaar wél kunt verstaan.”

Was er maar meer van die betovering, mijmert hij. Wat zou de wereld ervan opknappen. „Wij muzikanten zitten in een goede branche. Bij het begin van een concert zien we ons publiek als individuen binnenkomen. Hebben ze de magie van de muziek ondergaan, verlaten ze als groep het pand. Het is heerlijk om die verbroedering te kunnen smeden.”

„Daarom zie ik ook niks in het opnemen van concerten. Dat gedoe met telefoontjes die op het podium worden gericht om het thuis nog eens terug te zien... Dat kán niet anders dan tegenvallen, want de magie van het moment kún je niet vastleggen.”
„Ik geloof in het heilige vuur van mensen onderling. Daarom weiger ik ook om cynisch te worden. Zelfs als de cynici gelijk hebben en de wereld echt niet deugt, zal ik tegen de klippen op mijn vertrouwen in mensen blijven verkondigen. Want ik geloof niet dat de mens van zichzelf de intentie heeft om het de ander moeilijk te maken. Nee, het zijn de systemen waarin we gevangen zitten die mensen tegenover elkaar zetten. De systemen van de vooroordelen en de vastgeroeste meningen drijven ons uit elkaar.”

Muziek dus als wapen om de boel bij elkaar te houden. Hoe ontstaat een lied? Hoe worden woorden een tekst? „Inspiratie kan overal vandaan komen. Een boek, een film, iets dat je hoort of iets dat je voelt of meemaakt. Zodra het zinnetje dat de kern raakt je te binnen schiet, schrijf het dan meteen op. En noteer het precies zo als het je te binnen schoot. Letterlijk. Elk woordje telt. Dan krijgt het de meeste zeggingskracht.” Voorbeeld: „'Mag het licht uit' is goed, maar 'Mag het licht nu uit' klinkt alweer anders. En: 'Wil je het licht uitdoen?' is te gewoon, daar spreekt geen liefde uit! ”

Hij weet nog precies dat hij de hit 'Mag het licht uit' thuis, in Amsterdam, op papier zette. „Mijn dochter was net geboren. Haar komst gaf mij een andere blik op het bestaan. Ik vond de wereld om ons heen opeens bizar groot en ingewikkeld. Als je je dat aantrekt, krijg je behoefte om je af te sluiten. Dan wil je soms even aan niks denken en niets anders doen dan het kind of haar moeder in je armen sluiten.”

Nóg een voorbeeld: hij schreef de kraker 'Als ze er niet is' thuis aan de keukentafel toen zijn vrouw Teuntje een week weg was. „Eigenlijk was het een heerlijk rustig weekje voor mezelf, ik had genoeg chili con carne gemaakt om dagen te kunnen eten. Dan ga ik schrijven. Verzinnen, mezelf in een gefantaseerde geestestoestand brengen: stel nou dat ze helemaal niet meer terug zou komen. En dan opschrijven wat er bovenkomt aan zinnen. Het opmerkelijke is namelijk dat de dingen die je opschrijft als je écht verdriet hebt meestal niet te pruimen zijn. Dan is het te persoonlijk. In dat soort liedjes moet het gaan om verdriet dat we allemaal kennen. En maak het niet te stoer, maar liever klein en gevoelig. Dat spreekt vrouwen aan. En vrouwen staan bij concerten altijd vooraan.”

Vooruit, nog ééntje dan: „'Nergens goed voor' ontstond in Groningen. Mijn vrouw regisseerde daar een toneelstuk. Daarom woonden we daar ook tijdelijk in een klein huisje. Ik moest mee, om voor het huishouden en de baby te zorgen. Daarin kon ik mijn ei dus niet kwijt. Ik was verstoken van de jongens van de band en voelde me opgesloten in dat benauwde huisje. Opgesloten, nutteloos en leeg. Nergens goed voor dus.”
De jongens van de band zijn meestal de eersten die zijn zinnen onder ogen krijgen. In de auto, op weg naar optredens, laten de muzikanten dan later de eerste klanken horen die ze bij de woorden hebben bedacht. „Na tien seconden is meestal al duidelijk of het wat kan worden. Dan is het: 'Ja dit is hem, nu hebben we beet'. Maar het gebeurt ook wel eens dat het verpletterend stil blijft, na zo'n eerste poging. Dan is de bedenker niet te beroerd om heel bescheiden te zeggen dat hij gewoon even wat wilde proberen.”

De Dijk duikt deze week een Brusselse studio in om nieuwe liedjes op te nemen voor het album dat verschijnt rond de dertigste 'verjaardag' van de band. Een cd waarbij het schrijfproces toch anders is dan bij de eerste platen. „In die begintijd dacht ik dat ik het beste kon werken na een paar biertjes en een jointje. Nu weet ik dat het schrijven toen vooral een excuus was om het bier en de joint erbij te pakken. Laat ik zeggen: dat werkte tóén. Denk ik, vermoed ik. Want ik weet nooit iets zeker. Dat tobben hoort ook bij schrijven. Nadenken, nóg eens je woorden wegen en ze dan pas noteren. Er is ook geen recept voor. Gelukkig niet. Iets moois moet omgeven blijven door raadsels. Anders krijg je hitmachines.”

Helpt het om verliefd te zijn, als je een goede tekst wilt maken? „Verliefd zijn helpt bij alles. Dus het is de kunst om verliefd te blijven. Mijn vrouw leerde me dat je daar hard aan moet werken.”