Muziek is weer eens de kortste weg naar het hart, blijkt uit Latcho drom. Na ruim vijftien jaar is de legendarische documentaire over zigeunermuziek in de Nederlandse filmtheaters te zien.

De Algerijns-Franse filmmaker Tony Gatlif maakt al 25 jaar films over de zigeunercultuur. Ze voelen nooit als het werk van een buitenstaander, wat niet verbazend is, want Gatlif is voor de helft van zigeunerafkomst.

Al zijn films (Gadjo dilo, Vengo, Transsylvania) ademen compassie met zigeuners. Soms komen ze dicht in de buurt van het romantische clichébeeld van zigeuners, maar Gatlifs gedrevenheid is altijd voelbaar. Misschien wel het meest in Latcho drom (Goede reis), waarin Gatlif een muzikale reis door de internationale zigeunercultuur maakt.

De film begint in India en voert vervolgens via Egypte, Turkije, Roemenië, Hongarije, Slowakije en Frankrijk naar Spanje. In elk land registreert Gatlif zigeunermuziek, waarbij opvalt dat de verschillen groter zijn dan de overeenkomsten. De uitbundige muziek op de Balkan lijkt in weinig op de ingetogen Indiase muziek.

De enige overeenkomst tussen alle muzikale uitingen is dat ze gaan over ontheemding en vervolging. Gatlif illustreert dat met, soms duidelijk geënsceneerde, beelden van reizende zigeuners, maar ook van straatarme gezinnen die in boomhutten wonen. Soms klinkt de muziek nogal gelikt, maar een klaaglied van een oude vrouw over Auschwitz is aangrijpend. Jammer dat Gatlif inzoomt op het kampnummer op haar arm, want we hadden het al begrepen.

Indringend is ook het lied van een oude man over 'de crimineel Ceaucescu', waarbij een snaar als strijkstok over een viool wordt getrokken, wat een schokkerig schurend geluid veroorzaakt. Liever hadden we meer van zulke emotionele uitbarstingen van niet-professionele zangers en muzikanten gehoord dan de schoongepoetste muziek van groepen als Taraf de Haïdouk.

Ook een bezoek aan het dorpje Saintes Maries de la mer, waar zigeuners jaarlijks de zwarte madonna komen vereren, voelt meer als een wandeling in een toeristische trekpleister dan als een inkijkje in de authentieke zigeunercultuur.

Maar toch: wie zich laat meevoeren door de mondiale reis, komt rijker naar buiten.

JOS VAN DER BURG