Is het wel verstandig als een vrouw hoe dan ook wil weten welke vrouwen haar man beminde voordat zij in zijn leven kwam? Die vraag knaagt behoorlijk na het zien van de opera 'Hertog Blauwbaards Burcht'. De komende weken te zien in eenbeeldschone enscenering bij De Nederlandse Opera.

door Hans Visser

De Hongaarse componist Béla Bartók verwerkte in 1918 het oude Midden-Europese verhaal over hertog Blauwbaard tot een schitterende opera. Op verzoek van de Scala in Milaan maakte Peter Stein in 2008 een nieuwe alom bejubelde enscenering die deze weken in Amsterdam is te zien.
Er kleeft aan het oorspronkelijke verhaal nogal wat bloed en er komen letterlijk lijken uit de kast. Daarentegen tekent deze opera de ladykiller Blauwbaard als een wat humaner echtgenoot. Peter Stein maakt hem zelfs bijna sympathiek. Trots laat de hertog aan zijn jonge bruid Judith het sombere kasteel zien waar ze nu samen zullen wonen. Ze opent zes deuren. Elk onthult een uiting van de ruwe bolster die haar Blauwbaard kenmerkt.
Als hij zwicht voor haar eis te vertellen welke vrouwen haar voor gingen, toont Stein op basis van Bartók achter de zevende deur geen lijken, maar drie prachtige vrouwen, levend in zijn herinnering. Judith voelt zich daarbij in het niet vallen. Ze weet nu wat ze wil weten, maar niemand wordt daar uiteindelijk gelukkig van. Een door Bartók prachtig getoonzet sprookje, dat door Stein adembenemend wordt naverteld.
Dat alle elementen zo goed op plaats vallen is vooral te danken aan de tot in de details bezielde uitvoering. Voor deze Hongaarse opera worden de sleutelposities dan ook ingenomen door Hongaren. Om te beginnen dirigent AdamFischer, die het Residentie Orkest prachtige Hongaarse muzikale kleuren laat maken.
De beide hoofdrollen worden gezongen en gespeeld door de Hongaar Gábor Bretz en de Russische Elena Zhidnikova. Het duo dat deze productie ook in Milaan speelde en daarna ook elders concertante uitvoerde. Fantastisch te zien hoe goed die twee op elkaar nu zijn gespeeld, waardoor ze van deze eenakter eerder een diep ontroerende dan bloedstollende ervaring maken.
Voor de pauze staat de opera 'Il prigioniero' van Luigi Dallapiccola uit 1950 op het programma, die Peter Stein al eerder samen met 'Blauwbaard' in de Scala bracht. Ook hier gaat het om gevangenschap en een bevrijding die eindigt in een drama. Een gevangene van de Spaanse inquisitie heeft de nodige kwellingen achter de rug als uiteindelijk de bevrijding lijkt te gloren. Ook dit verhaal is Stein tot een grote theaterervaring gemaakt.
De totalitaire macht van de katholieke kerk is vilein in zijn theatrale manifestatie van prelaten met vlaggen, banieren en dreigende kruisen. Een volkje van wie de dubbele moraal schuil gaat achter een waas van religie, krijgt angstaanjagend zalvend stem van Nederlands Concertkoor. Ook hier raakt het toneelbeeld de ziel dankzij de kracht van de eenvoud.
Stein schiep een kostuumdrama, waarbij kleuren en tot vormen teruggebrachte ruimten hun vertellende werk doen.Mede dankzij de hoofdrollen van Paoletta Marrocu, Lauri Vasar en Donald Kaasch is ook dit een grote opera-ervaring.

Opera: 'Il prigioniero' van Luigi Dallapiccola en 'Hertog Blauwbaards Burcht' van Belá Bartók. Door: De Nederlandse
Opera. Regie: Peter Stein. Muzikale leiding: Adam Fischer. Te zien: Amsterdam, Muziekgebouw, 8, 10, 12, 14
maart. Uitzending: 13 maart, Radio 4, 19.00 uur.