Hoe maak je een tentoonstelling over boeken spannend? Conservator Suzanne Swarts erkent het onmiddellijk: „Het neigt snel naar 'dull'." Maar de kunstenaarsboeken en boekobjecten in Museum de Fundatie worden opmerkelijk gepresenteerd.

Neem de werken van Goethe, Kafka en Joyce op sterk water. De Slowaakse kunstenaar Roman Ondák maakt een statement. Hij wil deze klassiekers uit de wereldliteratuur voor de eeuwigheid bewaren in water met formaldehyde.
En centraal in de grote zaal staat een totaal verknipte versie van Dante's 'La Divina Commedia'. Kunstenares Sabrina Mezzaqui maakte van iedere pagina een akelig priegelig patroon. De tocht door hemel en hel wordt zo een duizelingwekkend doolhof. „Het is bijbeldun papier. En het knippen is voor haar een meditatieve handeling", weetSwarts. „Zo wandelt de kunstenares letterlijk door het verhaal." De opvallende kunstboekenverzameling is eigendom van Joop van Caldenborgh, oprichter van het Rotterdamse chemiebedrijf Caldic BV. Hij confronteert zijn personeel al jaren met de door hem aangeschafte kunst. Zijn collectie kunstboeken wordt nu voor het eerst buiten de bedrijfsmuren
aan het publiek getoond. Suzanne Swarts is als conservator in dienst bij Caldic BV en ziet nauwgezet toe hoe de werken een plek krijgen in Zwolle. „Deze tentoonstelling is vooral een zoektocht naar de grenzen van het boek", vat ze samen.
Een uitklapbaar boek met opvallende pop-ups van Andy Warhol springt in het oog. Evenals de kleurrijke pagina's van Matisse. Zijn gehele boek 'Jazz' hangt in lijsten aan de muur. „Het is een losbladig boek. Want we hebben zelf geen enkel werk kapot gesneden", vertelt Swarts die samen met Van Caldenborgh experimenteerde met de expositievormen. „Meestal zie je museale boeken opengeslagen in een vitrine. Vaak zwak uitgelicht. Dat wilden we voorkomen. De intimiteit van het boek moet gehandhaafd blijven." Van Caldenborgh stelde als voorwaarde dat de bezoeker het papier kan ruiken. Lekker bladeren is er niet bij, volgens Swarts. „Maar je kunt er wel met je neus
bovenop staan."

Veel boekenpagina's hangen als schilderijen in clusters aan de wand. „De herhaling en het ritme zijn belangrijk. Alsof je naar een film kijkt." De ruim honderd kunstenaarsboeken beslaan ruim een eeuw. Het boek als kunstvorm begint pas rond 1910 op te komen en heeft weinig Nederlandse vertegenwoordigers. Toch zien we naast grote namen als Picasso, Miró en Kadinsky het boek 'NIET' van de Nederlandse minimalist Henk Peeters. En het opvallende werk van landgenote Christien Meindertsma. Zij kocht op Schiphol een bak met 3264 objecten die vanwege veiligheid in beslag werden genomen. Ieder voorwerp heeft ze geordend in een boek. En elke uitgave draagt een object op de cover zoals een zakmes of neppistool.
Van Caldenborghs favoriet is het werk van de 98-jarige kunstenares Louise Bourgeois. Haar pagina's van linnen konden gemakkelijk losgeknoopt worden. Swarts licht toe: „Het is een recente unieke serie van waarschijnlijk de oudste kunstenares ter wereld die nog iedere dag productief is. Zij legt haar herinneringen vast met naald en draad."

Marion Groenewoud