Klemzitten in de kloof tussen gedroomde en alledaagse werkelijkheid.

In het Noorse O'Horten raakt een treinmachinist net voor zijn pensioen op drift. Regisseur Bent Hamer heeft een scherp oog voor de tragikomische kant van alledaagse mistroostigheid.
Het lijkt bijna een subgenre: Scandinavische films die met licht-absurdistische en milde humor op de treurigheid van het menselijk bestaan wijzen. Het zijn films over personages bij wie het leven tot stilstand is gekomen. Die klemzitten in de kloof tussen gedroomde en alledaagse werkelijkheid.
De Fin Aki Kaurismäki is de absolute meester van het genre, op de voet gevolgd door de Zweed Roy Andersson. De Noor Bent Hamer bevindt zich een tree lager, maar ook hij kan uitstekend uit de voeten met personages bij wie het leven eeuwig in de pauzestand staat. Dat klinkt saai, maar Hamer zorgt voor actie - groot woord - door de rust van zijn personages te verstoren.
In zijn beste film Kitchen stories (2003) wordt het leven van een oude kerel overhoop gegooid door een ambtenaar, die het gedrag van vrijgezellen onderzoekt. Na Kitchen stories maakte Hamer in Amerika de nogal gelikte Bukowski-verfilming Factotum (2005), maar met O'Horten is hij terug op vertrouwd Noors terrein. De film portretteert de 67-jarige treinmachinist en pijproker Horten, die na veertig jaar werk aan de vooravond van zijn pensioen staat. Nog één keer zal hij het traject Oslo-Bergen rijden en daarna is het afgelopen. En dan gebeurt hem, wat hem nog nooit is overkomen: hij is te laat voor de trein. Het is de opmaat voor een reeks voorvallen, die vrijgezel Horten uit zijn ingedutte bestaan stoten.
O'Horten gaat over menselijk onvermogen. De in zichzelf opgesloten Horten is alleen tot oppervlakkig contact in staat. Ook is handelend optreden hem vreemd; hij ondergaat alles als passieve toeschouwer. De prijs is eenzaamheid. Kan Horten nog een wending aan zijn bestaan geven?
Hamer, die ook het scenario schreef, heeft mededogen met zijn personage, waarbij hij de kaart van alledaagse mistroostigheid soms overspeelt. Alsof Hortens leven al niet treurig genoeg is, is zijn stokoude moeder ook nog eens zwaar dement, zodat ze haar zoon niet herkent. Het voelt geforceerd, maar met Bard Owe heeft de film een sterke troefkaart.
De acteur, die we kennen als professor Palle Bondo in Lars von Triers tv-serie The kingdom, laat overtuigend zien hoe uitgeblustheid eruit ziet.

Jos van der Burg