Het Tropenmuseum presenteert de komende maanden een tentoonstelling met foto's van enge ziektes uit de late 19e eeuw: lekker griezelen bij patiënten met zwarte pokken, olifantsziekte, lepra of de zwerenziekte framboesia.

 Voor de expositie 'Groeten uit… Ziekten en geneeswijzen op historische postkaarten' is voor het grootste deel geput uit de verzameling van honderden kaarten van hoogleraar farmacie Peter de Smet. De rest komt uit de collectie van het Academisch Medisch Centrum en het Tropenmuseum zelf.
De hobby van De Smet kwam voort uit zijn belangstelling – al jong - voor alternatieve geneeswijzen. De geneeskunde maakte pas een grote sprong voorwaarts in de negentiende eeuw, tot dan moest de lijdende mens hoop putten uit medicijnmannen, rituele ceremonieën, kruidenzalven, aderlatingen en wat dies meer zij. De 'Jomanda's' van toen uit Afrika en Azië – met hun exotische ceremoniële kostuums en maskers in felle kleuren - waren een geliefd thema op de oude postkaarten die De Smet ging verzamelen.

Betere stimulans om de portemonnee te trekken dan postkaarten met exotische zieken was niet denkbaar. Het genre kwam voort uit de professionele foto's die artsen vanaf 1860 maakten van ziektesymptomen. Volgens de informatie van het Tropenmuseum verlieten foto's van opvallende huidziekten en lichamelijke vervormingen op zeker moment 'het medische veld' en werden populair als illustratie in boeken, kranten en tijdschriften.

Voor Europeanen waren deze patiënten een tropische curiositeit.” De zieken die op de expositie aan het oog voorbij trekken, zien er vaak zo afschuwelijk uit dat het huiveringwekkend is te bedenken dat de meeste 'oude' ziekten zoals lepra en slaapziekte, nog steeds niet zijn uitgeroeid. 'Nieuweling' aids zorgt bovendien inmiddels voor een nieuwe hausse aan slachtoffers. Eén van onze voorouders kreeg ooit thuis de kaart in de bus die nu in het Tropenmuseum aan de wand hangt. Op de foto een overleden man die aan de zwarte pokken leed, zijn hele lichaam is bezaaid met knobbeltjes. Stopte de ontvanger op zondag iets extra's in de collectebus? Het is niet bekend. Wat doen wij?

Francoise Ledeboer 

De expositie 'Groeten uit… Ziekten en geneeswijzen op historische postkaarten' in het Tropenmuseum
(Linnaeusstraat 2, Amsterdam) duurt tot en met 29 november. Voor meer informatie: www.tropenmuseum.nl.