Augustus: Oklahoma. Moet je daar zitvlees voor hebben of vraagt het om meer? TwenteUITdekunst vond het uit in Nijmegen. Zaterdag in Enschede.
door Marjon Kok
Als je het verhaal vertelt van Augustus: Oklahoma, klinkt het triest en erg overdreven. Violet en Beverly Weston – hij aan de drank en zij aan de pillen – hebben geen huwelijk om over naar huis te schrijven. Beverly (Dries Smits) had dichter willen zijn, maar kwam nooit verder dan één geweldige bundel en vindt zichzelf teleurgesteld terug in zijn studeerkamer, waar hij zich glas na glas inschenkt. Violet (Ria Eimers) is in de pillen gevlucht. Grote hoeveelheden slikt ze, en ze heeft zo haar manieren om aan de recepten te komen.
Als Beverly verdwijnt om – naar later blijkt – een einde aan zijn leven te maken, roept Violet de hele familie bij elkaar. Haar drie dochters Barbara (Marie-Louise Stheins), Karen (Oda Spelbos) en Ivy (Tjitske Reidinga) met aanhang, en haar zus Mattie Fae Aiken (Loes Luca) met haar man en zoon. Barbara komt dan wel samen met Bill (Peter Blok), maar eigenlijk heeft hij haar al verlaten voor een rimpelloos exemplaar. Hun puberdochter Jean (Merle Minjon) rookt stiekem jointjes en is niet vies van oudere mannen.
De tweede dochter Karen komt voor het eerst sinds jaren weer thuis en met de man van haar leven, een man die niet van minderjarige meisjes kan afblijven. En dan houdt Ivy (Tjitske Reidinga), de jongste dochter, er ook nog een geheim leven op na. Zij is verliefd op haar neef die later haar broer blijkt te zijn. En zo is er nog veel en veel meer mis met deze familie, die zich ooit heeft ontworsteld aan het arbeidersbestaan. Studie en ambitie hebben hen misschien wel geld en goede manieren gebracht, maar verder dan ook bar weinig.
Augustus: Oklahoma is een familie-epos, dat wordt verteld in een huis op het toneel. In iedere kamer wordt een verhaal gespeeld dat overloopt van ellende. Doorspekt met overspel, incest, haat en verloren hoop. Nergens is de liefde voor elkaar te voelen. Hier komt het nooit meer goed. Om somber van te worden. En dat in een klassieke, verhalende vorm, vier-enhalf uur lang.
Dat Augustus: Oklahoma ondanks de overdosis ellende toch geloofwaardig is, komt door het geweldige spel van de dertien acteurs. Zelfs de kleinste en kortste rollen zijn prachtig bezet.
Augustus: Oklahoma is niet alleen uur na uur een wereld die klopt, maar ook een dynamisch toneelstuk, met voor iedereen herkenbare situaties, geestig bovendien. Het is soap zoals we dat van film en tv gewend zijn, maar dan van het knappe soort.
Vier-enhalf uur theater. Houd dat maar eens vol. Aan de lachsalvo’s van het publiek is te horen dat niemand de zaal vlak voor middernacht verveeld verlaat. Integendeel. De vele verhaallijnen verdienen eigenlijk een vervolg. Verdienen het in ieder geval om nabesproken te worden. Op weg naar huis en nog tot diep in de nacht.
Regisseur Antoine Uitdehaag heeft het voor elkaar gekregen om zijn publiek te boeien, te raken en uiteindelijk een gevoel van opluchting te bezorgen: bij ons thuis gaat het er gelukkig heel wat minder ellendig aan toe…
Toch is er iets dat wringt. En dat is de humor. De levens in het huis op het toneel zijn allemaal zo pijnlijk. Maar eerder dan medeleven, verdriet of verontwaardiging, dringt de lach zich op. Zelfs de momenten waarop Bill zinnen uitspreekt als ‘genocide lijkt in eerste instantie een goed idee’ zijn hilarisch. Wat is er mis met afgrijzen? Waarom ontroert het niet vaker?
Misschien juist wel door het ontbreken van die emoties, is Augustus: Oklahoma geschikt voor een groot publiek. Een publiek dat thuis wel kan napraten over waar het nu eigenlijk zo vreselijk om heeft gelachen. Want ook dat doet Augustus: Oklahoma: het biedt stof tot nadenken.
Augustus: Oklahoma. Een toneelstuk van de Amerikaanse auteur Tracy Letts (1965). Gespeeld door De Utrechtse Spelen, in de regie van Antoine Uitdehaag. Met Ria Eimers, Dries Smits, Loes Luca, Peter Bolhuis, Marie-Louise Stheins, Peter Blok, Oda Spelbos, Tom de Ket, Tjitske Reidinga, Martijn Fischer, Merle Minjon, Noah Blindenburg en Hilbert Dijkstra.
