'Wat heb ik nou in godsnaam fout gedaan?'. Die woorden komen telkens in verschillende variaties terug in de voorstelling 'Amazones' die Gerard-Jan Rijnders maakte met het RO-theater. Het is Leni Riefenstahl (1902-2003) die ze uitspreekt, de maakster van films als 'Triumph des Willens', die de nazi-ideologie uitdroegen. Tot haar dood heeft zij volgehouden nooit geweten te hebben van de Jodenvervolging en andere gruwelen. In de woorden die Rijnders haar in 'Amazones' de mond legt, volhardt zij met haast wanhopige vasthoudendheid in deze bewering. Sylvia Poorta maakt van haar een vrouw die je verafschuwt, maar die tegelijkertijd ook je medelijden opwekt. Een fenomenale acteerprestatie.
'Amazones' wemelt van de dubbele bodems. Rijnders laat de oud geworden Riefenstahl samen met haar veertig jaar jongere levenspartner Horst Kettner terugkijken op haar leven en vooral filosoferen over die ene film die zij zo graag gemaakt had, maar nooit heeft kunnen realiseren, 'Penthiseleia', naar het toneelstuk uit 1808 van Heinrich von Kleist. Terwijl Leni en Horst praten, worden op kleine verhogingen op het podium scènes uit deze denkbeeldige film opgenomen en tegelijkertijd in zwart-wit beelden vertoond, beelden die dezelfde esthetische schoonheid ademen als de films van Riefenstahl.
In 'Penthiseleia' laat Von Kleist de Grieken oorlog voeren tegen de Amazones, het vrouwenvolk dat mannen slechts duldde om kinderen te verwekken en hen daarna afslachtte. En zoals Riefenstahl in haar films voor alles naar esthetiek zocht, zo probeerde ook Von Kleist in zijn werk de werkelijkheid te verdoezelen door hem mooi te maken. Schoonheid als vlucht voor de gruwelijke werkelijkheid. Alle krijgers gespierd en dapper tot in de dood, geen bloed maar rode rozen, 'de hele grootse oorlogswereld', aldus Von Kleist.
Een ingewikkelde enscenering als deze, met vermenging van toneel, speelfilm en documentaire beelden, ontaardt al gauw in een kunstje, knap, maar het raakt je niet werkelijk. Die valkuil heeft Rijnders knap weten te vermijden. De formule werkt wonderbaarlijk goed, dank zij de vrouwen die dit stuk dragen. In de eerste plaats natuurlijk Sylvia Poorta die als Riefenstahl een grootse prestatie levert. Ze is kwetsbaar en tegelijk keihard, hunkerend naar steeds opnieuw die erkenning. Als zij na voltooiing van haar denkbeeldige film op het even denkbeeldige erepodium de toejuichingen in ontvangst neemt en met gestrekte rechterarm haar Führer bedankt, is de beklemming tot in het merg voelbaar. Maar ook Fania Sorel als Penthiseleia, de aanvoerster van de Amazones en Jacqueline Blom als hogepriesteres weten met hun spel tot diep in je ziel door te dringen. De gezwollen taal van Von Kleist en zijn toch wel erg geëxalteerde verhaal ten spijt, roepen zij door hun indringende spel tegen wil en dank ontroering op.
(Sonja de Jong)
